15 Grootste Vulkanen Ter Wereld

De Damavand is de hoogste vulkaan van het hele Aziatische continent en tegelijk het hoogste punt van Iran. De bijna perfect kegelvormige stratovulkaan steekt ver boven het Elbursgebergte uit, op slechts 70 kilometer van de miljoenenstad Teheran. Op heldere dagen is de besneeuwde top zichtbaar vanuit de hoofdstad.

Geologen schatten de laatste grote uitbarsting op zo'n 5.300 jaar geleden. Toch is de berg niet uitgedoofd. Op en rond de top zijn fumarolen actief die zwavelachtige gassen uitstoten, en aan de voet van de berg liggen hete bronnen die wijzen op een nog altijd warm ondergronds systeem. In 2007 registreerden onderzoekers een toename in fumerolische activiteit.

De Damavand speelt een centrale rol in de Iraanse mythologie. In het Shahnameh, het nationale epos van dichter Ferdowsi, wordt de draak Azi Dahaka geketend aan de berg. Die mythische lading maakt de Damavand tot een nationaal symbool dat op postzegels, bankbiljetten en het logo van het Iraanse bergbeklimmersverbond prijkt.

Met 5.636 meter is de Pico de Orizaba niet alleen de hoogste vulkaan van Noord-Amerika, maar ook het hoogste punt van heel Mexico. De Nahuatl-naam Citlaltépetl betekent 'sterberg', een verwijzing naar de sneeuwbedekte top die bij zonlicht schittert als een ster aan de horizon. De vulkaan is al van meer dan 150 kilometer afstand zichtbaar vanaf de Golf van Mexico.

De laatste bevestigde uitbarsting dateert van 1846, maar geologisch gezien is dat een oogwenk. De Pico de Orizaba heeft in de afgelopen 10.000 jaar meerdere grote uitbarstingen gekend, waaronder een rond 6.710 voor Christus die enorme lahars (modderstromen) veroorzaakte. Het Mexicaanse CENAPRED monitort de vulkaan dan ook continu.

De gletsjer op de top, de Glaciar de Jamapa, is een van de weinige tropische gletsjers ter wereld. Klimaatonderzoekers gebruiken ijskernen uit deze gletsjer om het klimaat van de afgelopen duizenden jaren te reconstrueren. De gletsjer krimpt echter snel: volgens het UNAM verloor hij tussen 1958 en 2012 meer dan 40 procent van zijn oppervlakte.

Of de Elbrus in Europa of Azië ligt, hangt af van waar je de continentgrens trekt. Maar ongeacht die discussie is deze tweekoppige stratovulkaan met 5.642 meter de hoogste berg van de Kaukasus en de hoogste vulkaan van heel Eurazië. De westtop is twee meter hoger dan de oosttop. Beide pieken zijn verbonden door een zadel op ongeveer 5.416 meter.

De berg oogt als een klassieke alpenreus onder dikke gletsjers, maar schijn bedriegt. Fumarolen op de flanken en hete bronnen aan de voet verraden dat er nog warmte onder de oppervlakte zit. Geologen van de Russische Academie van Wetenschappen schatten de laatste uitbarsting op circa 50 na Christus, maar sluiten toekomstige activiteit niet uit.

Bergbeklimmers kennen de Elbrus als een relatief toegankelijke zevenduizender-alternatief: de zuidroute beschikt over kabelbanen en berghutten. Die toegankelijkheid is bedrieglijk. Door plotselinge weersomslag en ijzige wind overlijden er jaarlijks klimbers op de berg. In 2021 kwamen vijf klimmers om tijdens een plotselinge sneeuwstorm.

Als eerste vulkaan buiten Zuid-Amerika in deze lijst bewijst de Kilimanjaro dat de Andes geen monopolie hebben op imposante vulkanische pieken. Met 5.895 meter is de Kilimanjaro het hoogste punt van Afrika en de hoogste vrijstaande berg ter wereld. De berg rijst als een eiland boven de Tanzaniaanse savanne uit, zonder omringend gebergte dat de indruk relativeert.

De Kilimanjaro bestaat uit drie vulkanische kegels: Shira (3.962 m), Mawenzi (5.149 m) en Kibo, waarop de hoogste punt Uhuru Peak ligt. De laatste grote eruptie vond zo'n 360.000 jaar geleden plaats, maar kleinere kraters op de top kunnen minder dan 10.000 jaar oud zijn. Fumarolen in de kraterwand van Kibo tonen aan dat het magmasysteem niet volledig is afgekoeld.

De ijskappen op de top, die de Kilimanjaro zijn iconische aanblik geven, slinken in alarmerend tempo. Volgens onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift Nature zal de gletsjer mogelijk binnen enkele decennia volledig zijn verdwenen. De berg trekt jaarlijks zo'n 35.000 klimmers en is daarmee een van de meest beklommen hoge bergen ter wereld.

De Cotopaxi is een van de actiefste vulkanen in de Andes en tegelijk een van de mooiste. De bijna perfecte kegelvorm met een glinsterende ijskap heeft de vulkaan de bijnaam 'mooiste berg ter wereld' opgeleverd van ontdekkingsreiziger Alexander von Humboldt. De berg ligt op slechts 50 kilometer ten zuiden van Quito, de Ecuadoriaanse hoofdstad.

Sinds 1534 is de Cotopaxi minstens vijftig keer uitgebarsten. De erupties van 1742, 1768 en 1877 waren bijzonder verwoestend en veroorzaakten enorme lahars die hele dorpen wegvaagden en tientallen kilometers ver reikten. In oktober 2023 verhoogde Ecuador het alarmniveau na verhoogde seismische activiteit en ascuitstoot, wat herinnerde aan de uitbarsting van 2015.

Het gevaar van de Cotopaxi zit niet zozeer in lava, maar in de combinatie van ijs en vuur. Bij een uitbarsting smelten de gletsjers razendsnel, wat enorme modderstromen creëert die de dalen instromen richting dichtbevolkte gebieden. Volgens het Geofysisch Instituut van Ecuador wonen er ruim 300.000 mensen in de directe gevarenzone.

Op papier is de Chimborazo met 6.263 meter 'slechts' de 39e berg van de Andes. Toch heeft deze vulkaan een claim die zelfs de Mount Everest niet kan evenaren. Door de equatoriale uitstulping van de aarde, die aan de evenaar zo'n 21 kilometer dikker is dan bij de polen, is de top van de Chimborazo het punt op aarde dat het verst van het middelpunt van onze planeet ligt. Ruim 2,1 kilometer verder dan de top van de Everest.

Tot het begin van de negentiende eeuw gold de Chimborazo als de hoogste berg ter wereld. Alexander von Humboldt ondernam in 1802 een beroemde poging de top te bereiken. Hij haalde 5.875 meter, destijds het hoogterecord voor een Europeaan, maar moest door hoogteziekte omkeren. Pas in 1880 bereikte de Britse bergbeklimmer Edward Whymper als eerste de top.

De vulkaan bestaat uit vier toppen, waarvan de Whymper-top de hoogste is. De Chimborazo barstte voor het laatst uit rond 550 na Christus. Rondom de berg ligt het Chimborazo Faunareservaat, waar je vigogna's (wilde verwanten van de lama) en Andescondors kunt tegenkomen.

De Coropuna is de hoogste berg van Peru en een van de minst bekende reuzen in deze lijst. Het massief telt zes toppen boven de 6.000 meter, bedekt door een van de grootste tropische ijskappen ter wereld. Die ijskap is van vitaal belang: ze voedt rivieren die duizenden boeren in de droge valleien van Arequipa van water voorzien.

De laatste bevestigde eruptie vond meer dan duizend jaar geleden plaats, maar de Coropuna is geologisch jong. Onderzoekers vonden bewijs van erupties in de afgelopen 2.000 jaar, wat de vulkaan tot een potentieel risico maakt. Het Peruaanse geofysisch instituut INGEMMET houdt de berg in de gaten, al is de monitoring beperkt door de afgelegen ligging.

Voor de Inca's was de Coropuna een heilige berg, een apu. Op de flanken zijn archeologische vindplaatsen gevonden, waaronder Inca-paden en offersites. De berg was een bedevaartsoord dat in verband werd gebracht met de oorsprong van de dood en het hiernamaals.

De Nevado Sajama is het hoogste punt van Bolivia en een eenzame verschijning. De kegelvormige vulkaan rijst 2,2 kilometer boven de omringende altiplano uit, een vlakte op ruim 4.000 meter hoogte. Op heldere ochtenden werpt de Sajama een schaduw van 20 kilometer lang over de woestijn.

De vulkaan is uitgedoofd, maar zijn omgeving bruist van geologische activiteit. Hete bronnen en geisers aan de voet getuigen van warmte diep onder het oppervlak. Op de hellingen groeien queñua-bomen (Polylepis tarapacana) tot een hoogte van 5.200 meter, wat de Sajama de thuisbasis maakt van de hoogste boomgrens ter wereld.

In augustus 2001 organiseerden twee teams van lokale dorpsbewoners en Boliviaanse berggidsen een voetbalwedstrijd op de top, op 6.542 meter hoogte. Het was bedoeld om de FIFA te overtuigen het wereldrecord voor de hoogste voetbalwedstrijd te erkennen. Of de wedstrijd sportief verantwoord was, daar valt over te twisten, want op die hoogte bevat de lucht nog maar de helft van de zuurstof op zeeniveau.

De Tupungato is een massieve stratovulkaan op de grens van Argentinië en Chili, verscholen in een van de meest afgelegen delen van de hoge Andes. De berg werd in 1897 voor het eerst beklommen tijdens een Britse expeditie onder leiding van alpinist Edward FitzGerald, dezelfde die kort daarvoor de eerste beklimming van de nabijgelegen Aconcagua had geleid.

Vulkanologisch gezien is de Tupungato al lang rustig. De laatste bekende activiteit dateert van rond 900 na Christus. Toch staat hij op de lijst van het Smithsonian Institution's Global Volcanism Program als potentieel actief. De enorme gletsjers op de flanken vormen bij een eventuele heractivering een serieus risico voor lahars.

De Tupungato werd in 1947 berucht door een vliegtuigongeluk. Een Brits passagiersvliegtuig met elf inzittenden stortte neer op de gletsjers van de berg. Pas in 2000, meer dan vijftig jaar later, werden wrakstukken, kleding en motordelen teruggevonden toen smeltend ijs de resten vrijgaf. De vondst onderstreepte hoe meedogenloos het terrein rond de Tupungato is.

Incahuasi betekent in het Quechua 'huis van de Inca'. De naam is toepasselijk: op de flanken van deze tweevoudige stratovulkaan liggen resten van Inca-constructies, waaronder een ceremonieel pad dat naar de top leidt. De berg was voor de Inca's een heilig punt in het landschap, een verbinding tussen de menselijke en de goddelijke wereld.

De vulkaan bestaat uit twee kegels binnen een caldera van 3,5 kilometer breed. De laatste eruptieve activiteit ligt geologisch ver achter ons, en de berg wordt als uitgedoofd beschouwd. Toch is het omringende landschap doordrenkt van vulkanisme: hete bronnen, fumarolen en felgekleurde mineraalafzettingen tekenen het terrein.

Door zijn afgelegen ligging nabij de Paso de San Francisco, een van de hoogste bergpassen ter wereld, krijgt de Incahuasi weinig bezoek. De weinige bergbeklimmers die de tocht wagen, treffen een desolaat maanlandschap aan waar de wind ongehinderd over de altiplano raast en temperaturen ver onder nul dalen.

Tipas, of Cerro Tipas, is een van de meest onbekende bergen boven de 6.500 meter. Het vulkanische complex ligt in de Puna de Atacama, een uitgestrekte hoogvlakte op meer dan 4.000 meter hoogte in het noordwesten van Argentinië. De berg wordt soms beschouwd als onderdeel van het grotere Ojos del Salado-complex, al is het geologisch een apart systeem.

Het complex bestaat uit meerdere overlappende lavadaken en -stromen, verspreid over een breed oppervlak. In tegenstelling tot de steile kegelvormige stratovulkanen verderop in de lijst heeft Tipas een breed, afgevlakt profiel dat kenmerkend is voor schildvulkanen. De vulkaan is al miljoenen jaren uitgedoofd.

Wat Tipas bijzonder maakt, is de totale afwezigheid van infrastructuur. Er zijn geen gemarkeerde routes, geen berghutten, geen kabelbanen. Wie de top wil bereiken, moet volledig zelfvoorzienend zijn in een van de droogste en meest onherbergzame gebieden ter wereld. De beloning is een panorama van zoutvlaktes, felgekleurde grote meren en tientallen vulkanen tot aan de horizon.

De Llullaillaco is de op een na hoogste actieve vulkaan ter wereld en herbergt het meest verbijsterende archeologische geheim van de Andes. In maart 1999 ontdekte een team onder leiding van archeoloog Johan Reinhard op 6.715 meter hoogte drie gemummificeerde kinderen, geofferd door de Inca's rond het jaar 1500. Het is de hoogste archeologische vindplaats ter wereld. De mummies, die nu in het Museum van Hoge-Bergenarcheologie in Salta worden bewaard, behoren tot de best geconserveerde ter wereld.

De vulkaan zelf is gebouwd in twee fasen. Het onderste deel ontstond als een brede kegel van dikke lavastromen. Ongeveer 150.000 jaar geleden stortte de zuidoostelijke flank in, wat een puinlawine veroorzaakte die 25 kilometer ver reikte. De huidige topkegel is relatief jong: de jongste gedateerde lavastromen zijn ongeveer 900 jaar oud. Rapporten uit de negentiende eeuw wijzen op mogelijke activiteit, al is dat niet met zekerheid vastgesteld.

De droge, zuurstofloze omstandigheden op de top zijn precies de reden dat de Inca-kindermummies zo goed bewaard bleven. De organen waren nog intact, en in een van de harten zat nog bevroren bloed. Volgens onderzoekers die in PNAS publiceerden, waren de kinderen verdoofd met coca en alcohol voordat ze in slaap vielen en stierven.

Het Nevado Tres Cruces-massief bestaat uit twee hoofdtoppen: Tres Cruces Sur (6.748 m), de hoogste, en Tres Cruces Central (6.629 m). Samen vormen ze een van de machtigste vulkanische massieven van de Andes, gelegen in dezelfde keten als de nummer één van deze lijst, Ojos del Salado.

Geologisch is het massief al lang inactief. De vulkaan heeft geen historische erupties gekend en wordt als uitgedoofd beschouwd. Tijdens zijn actieve periode produceerde de Nevado Tres Cruces echter enorme pyroclastische stromen die het omringende landschap vormden. De puimsteen van die oude uitbarstingen is in het droge klimaat nog goed zichtbaar aan het oppervlak.

Het omringende Nevado Tres Cruces National Park is een van de afgelegen pareltjes van Chili. Op de zoutvlaktes aan de voet van het massief broeden Andes- en Jamesflamingo's, en vigogna's grazen op de spaarzame vegetatie. De nabijgelegen Laguna Santa Rosa, op bijna 4.000 meter hoogte, biedt een surrealistisch kleurenspel van turquoise water tegen een achtergrond van besneeuwde vulkanen.

Monte Pissis is de tweede hoogste vulkaan ter wereld en de derde hoogste berg van heel Zuid-Amerika, na de Aconcagua en Ojos del Salado. De berg is vernoemd naar de Franse geoloog Pedro José Amadeo Pissis, die in de negentiende eeuw uitgebreide karteringsexpedities voor de Chileense overheid leidde.

Rond de hoogte van Monte Pissis ontstond een wetenschappelijke controverse. In 1994 claimde een Argentijns team op basis van vroege GPS-metingen dat de berg 6.882 meter hoog was, hoger dan Ojos del Salado. Dat zou Monte Pissis tot de hoogste vulkaan ter wereld maken. Latere metingen met nauwkeurigere DGPS-apparatuur in 2005 en een Chileens-Europese expeditie in 2007 corrigeerden de hoogte naar 6.793 meter. De controverse werd beslecht, maar de berg verloor in één klap zijn vermeende record.

De Monte Pissis is al circa twee miljoen jaar uitgedoofd en dus geologisch dood. Ondanks de extreme droogte van de Atacama bevinden zich op de noordflank uitgestrekte gletsjers met spleten, uniek voor de regio. De eerste beklimming slaagde in 1937, door dezelfde Poolse expeditie die ook Ojos del Salado op haar naam schreef.

Op de grens van Argentinië en Chili, midden in de droogste woestijn buiten de poolgebieden, staat de hoogste vulkaan ter wereld. De Ojos del Salado reikt tot 6.893 meter en is daarmee na de Aconcagua (6.962 m) de hoogste berg van het westelijk halfrond. De naam betekent waarschijnlijk 'bronnen van de zoute rivier', een verwijzing naar de zoutafzettingen die in de sneeuwvelden als meren of 'ogen' verschijnen.

Of Ojos del Salado als actief of slapend moet worden geclassificeerd, is voer voor debat onder vulkanologen. Er zijn geen bevestigde historische uitbarstingen, maar het Global Volcanism Program van het Smithsonian Institution beschrijft de vulkaan als actief vanwege de aanhoudende fumarolen op de top. In november 1993 observeerden waarnemers een grijze kolom van waterdamp en gassen die drie uur boven de top hing. De laatste grote eruptie vond plaats rond 750 na Christus.

Op 6.480 meter hoogte, in de kratervallei net ten oosten van de hoofdtop, ligt een permanent kratermeer van ongeveer 100 meter doorsnede. Het is het hoogstgelegen meer ter wereld, ongeacht type. Dat een permanent waterlichaam kan bestaan in zo'n extreme omgeving, op die hoogte en in die droogte, is volgens geologen opmerkelijk. De Poolse bergbeklimmer Jan Alfred Szczepański bereikte als eerste de top in 1937, tijdens een expeditie die maar liefst drie van de hoogste vulkanen ter wereld beklom in één seizoen.