12 Diepste Meren Ter Wereld

Op de grens van Chili en Argentinië, midden in Patagonië, ligt een meer dat twee namen draagt: General Carrera aan de Chileense kant, Buenos Aires aan de Argentijnse. Het is het op een na grootste meer van Zuid-Amerika en bereikt een maximale diepte van 586 meter.

De grote trekpleister van dit meer is niet de diepte, maar wat er net boven het wateroppervlak gebeurt. Duizenden jaren erosie door het ijskoude gletsjermeltwater hebben spectaculaire marmeren grotten uitgeslepen in de kalksteenwanden langs de oever. De Capillas de Mármol, zoals de Chilenen ze noemen, trekken jaarlijks duizenden bezoekers die per bootje door de blauw gloeiende tunnels varen.

De extreme diepte van het meer is het gevolg van glaciale erosie tijdens de laatste ijstijden. De gletsjers die vanuit de Andes afdaalden, schuurden diepe bassins uit in het gesteente. Het meer wordt gevoed door smeltwater van omringende gletsjers en heeft een opvallend melkachtige turquoise kleur door het fijne gesteentemeel dat het gletsjwater meevoert.

Het Matanomeer op het Indonesische eiland Sulawesi is een meer dat je in geen enkele reisgids verwacht. Met 590 meter diepte is het niet alleen het diepste meer van Indonesië, maar ook het diepste meer ter wereld dat op een eiland ligt. Een record dat extra opmerkelijk is als je bedenkt dat Sulawesi een relatief klein eiland is vergeleken met continenten waar andere diepe meren liggen.

De diepte van het Matanomeer is het gevolg van tektonische activiteit. Het meer ontstond in een slenk die werd gevormd door de botsing van meerdere tektonische platen in de regio. Daarmee deelt het zijn ontstaanswijze met het Baikalmeer en het Tanganyikameer, al is het veel kleiner in oppervlakte.

Biologisch gezien is het Matanomeer een schatkamer. Het meer herbergt diverse soorten planten en dieren die nergens anders voorkomen, waaronder unieke vissoorten en ongewervelden. De hoge mate van endemisme vergelijken wetenschappers met dat van de Galápagoseilanden. Dat maakt het Matanomeer niet alleen geologisch, maar ook ecologisch een van de meest bijzondere meren ter wereld.

Zo'n 7.700 jaar geleden explodeerde de vulkaan Mount Mazama in de Cascade Range van Oregon zo hevig dat de bovenste 1.500 meter van de berg werd weggeblazen. Wat overbleef was een enorme caldera die zich langzaam vulde met regen- en smeltwater. Het resultaat: Crater Lake, met 594 meter het diepste meer van de Verenigde Staten en een van de mooiste kratermeren ter wereld.

De Klamath-indianen, die de omgeving al duizenden jaren bewoonden, waren waarschijnlijk getuige van de uitbarsting. Hun mondelinge overlevering beschrijft een strijd tussen goden die de berg vernietigde. Pas in 1853 'ontdekte' de goudzoeker John Wesley Hillman het meer voor de westerse wereld.

Wat Crater Lake uniek maakt, is de zuiverheid van het water. Omdat het meer geen toestromende rivieren heeft en uitsluitend wordt gevoed door neerslag, is het water extreem helder. Volgens metingen van het National Park Service reikt het zicht soms tot meer dan 30 meter diepte. Die helderheid geeft het meer zijn kenmerkende diepblauwe kleur, die op zonnige dagen bijna onwerkelijk overkomt.

De naam is misleidend. Great Slave Lake heeft niets met slavernij te maken, maar dankt zijn naam aan de Slavey, een Dené-volk dat de zuidoever bewoonde toen Europese pelsjagers in de 18e eeuw het gebied bereikten. De Cree, hun rivalen, noemden hen 'slaven', en die benaming bleef hangen op de kaarten van Franse ontdekkingsreizigers.

Met 614 meter in Christie Bay is dit het diepste meer van Noord-Amerika. Die extreme diepte bevindt zich in de oostelijke arm van het meer, waar gletsjers tijdens de ijstijden het broze gesteente van het Canadees Schild uitschuurden langs een oude geologische breukzone. Het westelijke deel van het meer is veel ondieper, met een gemiddelde diepte van slechts 32 meter.

Great Slave Lake is minstens acht maanden per jaar deels bevroren, en het ijs wordt dik genoeg voor vrachtwagens. Elke winter rijden honderden voertuigen over een ijsweg van Yellowknife, de hoofdstad van de Northwest Territories, naar de Dené-gemeenschap Dettah. De CN Tower van Toronto, 553 meter hoog, zou volledig in het diepste punt van het meer passen en nog ruim 60 meter onder water verdwijnen.

Op 1.607 meter hoogte, ingeklemd tussen de besneeuwde pieken van het Tiensjangebergte in Kirgizië, ligt Issyk-Kul. De naam betekent 'warm meer' in het Kirgizisch, en dat is geen overdrijving: ondanks de hoogte en de strenge winters in Centraal-Azië bevriest het meer nooit. Het licht zilte water en de thermische activiteit op de bodem voorkomen dat.

Met een maximale diepte van 668 meter en een diepste punt dat op 939 meter boven zeeniveau ligt, is Issyk-Kul het diepste meer ter wereld waarvan de bodem zich volledig boven zeeniveau bevindt. Het is ook het op een na grootste bergmeer ter wereld, na het Titicacameer in Zuid-Amerika. UNESCO erkende het in 2001 als biosfeerreservaat.

De geschiedenis van Issyk-Kul reikt terug tot de Zijderoute. De Chinese boeddhistische monnik Xuanzang beschreef het meer al in de 7e eeuw. Op de bodem liggen resten van verzonken nederzettingen uit de 13e eeuw, weggezonken na aardbevingen. In 2022 publiceerden onderzoekers een opzienbarende vondst: genetisch materiaal van begraafplaatsen nabij Issyk-Kul toonde aan dat de pest die in de 14e eeuw Europa verwoestte, hier in 1338 al actief was.

In Tanzania heet het Nyasameer, in Mozambique Lago Niassa, en in Malawi draagt het de naam van het land zelf. Ongeacht de naam is dit meer een biologisch wonder. Naar schatting leven er meer dan 1.000 soorten cichliden in het water, waarvan het overgrote deel nergens anders op aarde voorkomt. Dat maakt het Malawimeer het meer met de meeste vissoorten ter wereld.

Die extreme biodiversiteit is te danken aan de ouderdom en isolatie van het meer. Het Malawimeer ligt in de westelijke tak van de Grote Slenk en is miljoenen jaren oud. In die tijd hebben de cichliden een spectaculaire adaptieve radiatie ondergaan, vergelijkbaar met de vinken van Darwin op de Galápagoseilanden. Sommige soorten zijn gespecialiseerd in het eten van schubben van andere vissen, andere in het filteren van algen.

Het Malawimeer is een meromictisch meer: de waterlagen mengen zich nauwelijks. De diepere lagen bevatten bijna geen zuurstof en fungeren als een soort tijdcapsule. Voor meer dan een miljoen mensen rond het meer is de visvangst de belangrijkste bron van eiwitten. Dat maakt de toenemende overbevissing extra zorgwekkend.

Het Lago Argentino is het grootste zoetwatermeer van Argentinië en een van de indrukwekkendste meren van Patagonië. Tijdens een bathymetrische survey in 2001 werd een maximale diepte van 719 meter vastgesteld aan het uiteinde van de noordwestelijke arm, recht tegenover de terugtrekkende Upsalagletsjer. Die meting maakte het meer ineens een stuk dieper dan de 500 meter die lange tijd in de boeken stond.

De spectaculaire diepte is het werk van gletsjers die tijdens de ijstijden diepe dalen in het Andesgesteente uitschuurden. Het meer ligt in het nationaal park Los Glaciares en wordt gevoed door enkele van de grootste gletsjers van het zuidelijke Patagonische ijsveld. De beroemdste daarvan is de Perito Moreno-gletsjer, een van de weinige gletsjers ter wereld die nog groeit in plaats van krimpt.

Het water van Lago Argentino heeft een opvallende melkachtige turquoise kleur, veroorzaakt door 'gletsjermeel': ultrafijn gesteentepoeder dat gletsjers produceren wanneer ze over de rotsen schuiven. Enorme ijsbergen, variërend van spierwit tot saffeirblauw, drijven door het meer nadat ze van de gletsjers zijn afgebroken.

Nog een meer met twee namen, en twee nationale helden als naamgever. Aan Chileense zijde heet het Lago O'Higgins, naar onafhankelijkheidsstrijder Bernardo O'Higgins. Argentinië noemt het Lago San Martín, naar generaal José de San Martín. De twee mannen vochten ooit zij aan zij tegen de Spanjaarden, maar hun landen zijn het nooit eens geworden over de naam van dit meer.

Met 836 meter diepte is het het diepste meer van het gehele Amerikaanse continent. Het ligt in een van de meest afgelegen gebieden van Patagonië, waar de Andes overgaan in ijsvelden en fjorden. De O'Higginsgletsjer, de vierde grootste gletsjer van Patagonië, kalft direct in het meer. Het geluid van afbrekend ijs dat het water raakt, is kilometers ver hoorbaar.

De vorm van het meer is opvallend: langgerekte, vingerachtige uitlopers strekken zich uit in door gletsjers uitgeslepen valleien. Het smeltwater van de gletsjers geeft het meer een karakteristieke lichtblauwe, bijna melkachtige kleur door het fijne gesteentepoeder dat het water meevoert. De Mayer-rivier voert het meeste water aan, terwijl de Pascua-rivier het meer via Chili afwatert naar de Stille Oceaan.

Van alle meren op deze lijst is het Vostokmeer het vreemdst. Het ligt begraven onder 3,7 kilometer ijs op Antarctica, in totale duisternis, onder enorme druk, en afgesloten van de buitenwereld sinds naar schatting 15 miljoen jaar. Het is het grootste van de meer dan 140 subglaciale meren die onder het Antarctisch ijs zijn ontdekt.

Britse en Russische onderzoekers bevestigden het bestaan van het meer in 1996 met ijsdoordringende radar. De afmetingen zijn indrukwekkend: het meer is ongeveer 250 kilometer lang en 50 kilometer breed, vergelijkbaar met het Ontariomeer. De geschatte maximale diepte bedraagt circa 900 meter, al is een exacte meting onder kilometers ijs uiteraard lastig.

In 2012 slaagde een Russisch team erin om na meer dan twintig jaar boren het wateroppervlak van het meer te bereiken. De watermonsters bevatten onbekende vormen van bacterieel leven, aangepast aan de extreme omstandigheden: geen licht, hoge druk, en water met een ongewoon hoge concentratie zuurstof en stikstof. Milieuorganisaties uitten kritiek op de boormethoden, uit angst dat het meer besmet zou raken met micro-organismen van het oppervlak.

Een zee die eigenlijk een meer is. De Kaspische Zee is met 371.000 vierkante kilometer groter dan Duitsland en het grootste afgesloten waterlichaam ter wereld. Geologisch is het een overblijfsel van de oeroude Tethysoceaan. Toch classificeren geografen het als een endoreïsch zoutmeer, omdat het volledig door land is ingesloten en geen verbinding heeft met de wereldzeeën.

Het verschil tussen noord en zuid is enorm. Het noordelijke deel, de Kaspische Plat, is nauwelijks 5 tot 6 meter diep en bevriest in de winter deels. Het zuiden daarentegen bereikt een maximale diepte van 1.025 meter in een bassin met oceanische korst. Die tweedeling verklaart waarom de gemiddelde diepte met 186 meter relatief bescheiden is voor een meer dat derde staat in de diepteranking.

Vijf landen delen de kustlijn, en de spanning over wie wat bezit, is een doorlopend geopolitiek dossier. Onder het meer liggen aanzienlijke olie- en gasreserves. De Wolga levert 80% van het water. De beloegasteur, een vis die tot 7 meter lang kan worden en de grondstof levert voor de duurste kaviaar ter wereld, is hier inheems maar ernstig bedreigd door overbevissing en vervuiling.

Bijna 172 meter minder diep dan het Baikalmeer, maar op alle andere vlakken net zo indrukwekkend. Het Tanganyikameer strekt zich 673 kilometer uit door de Grote Slenk van Oost-Afrika en is daarmee het langste zoetwatermeer ter wereld. Het bevat naar schatting 18% van al het zoete oppervlaktewater op aarde.

Het meer grenst aan vier landen en is al sinds de Steentijd een bron van voedsel voor de gemeenschappen aan zijn oevers. Vandaag zijn naar schatting 45.000 mensen direct afhankelijk van de visserij op het meer. Maar die visserij staat onder druk: commerciële vismethoden, geïntroduceerd in de jaren vijftig, hebben de vispopulatie flink aangetast. Meer dan een miljoen mensen leven rondom het meer.

Biologisch gezien is het Tanganyikameer een wereld op zich. Het herbergt meer dan 2.000 soorten planten en dieren, waarvan meer dan de helft endemisch is. De ruim 250 soorten cichliden vertonen een spectaculaire adaptieve radiatie. Het meer heeft zelfs zijn eigen zoetwatersoorten sardines, kwallen en sponzen. De Britse ontdekkingsreizigers Richard Burton en John Hanning Speke bereikten het meer in 1858, op zoek naar de bron van de Nijl.

Het diepste punt van het Baikalmeer ligt 1.642 meter onder het wateroppervlak en 1.187 meter onder zeeniveau. Als je de Empire State Building op de bodem zou zetten, zou er boven de antenne nog meer dan een kilometer water staan. Geen enkel ander meer komt in de buurt.

Het Baikalmeer dankt zijn extreme diepte aan de Baikalslenk, een actieve riftzone waar de Euraziatische plaat langzaam uit elkaar scheurt. Dat proces is al 25 tot 30 miljoen jaar aan de gang en maakt het Baikalmeer het oudste nog bestaande zoetwatermeer ter wereld. De slenk wordt nog steeds breder en dieper, met regelmatige aardbevingen als bewijs. Het meer bevat circa 23.600 kubieke kilometer water, goed voor 20 tot 23% van al het niet-bevroren zoetwater op aarde. Dat is meer dan de vijf Grote Meren van Noord-Amerika samen bevatten.

De biodiversiteit is fenomenaal. Van de ruim 3.700 bekende soorten planten en dieren komt 80% nergens anders voor. De beroemdste bewoner is de nerpa, de enige uitsluitend in zoetwater levende zeehond ter wereld. Het water is zo helder dat het zicht in de winter tot 40 meter reikt. Maar de situatie is niet rooskleurig: volgens UNESCO kampt het meer sinds 2017 met ernstige algengroei, vermoedelijk veroorzaakt door afvalwater van de groeiende toerismesector. De visstand van onder andere de baikalhouting is zo sterk afgenomen dat vissen erop inmiddels verboden is.

In 2008 bereikte een Russische expeditie in een mini-onderzeeër de bodem op 1.592 meter diepte. De diepste zoetwaterduik ooit werd echter al in 1990 uitgevoerd door de Russische piloot Anatoli Sagalevitsj, die tot 1.637 meter afdaalde.