10 Grootste Piramides Ter Wereld
De grootste piramide ter wereld staat niet in Egypte. Het is de Grote Piramide van Cholula in Mexico, een bouwwerk zo enorm dat de Spaanse veroveraars het aanzagen voor een heuvel en er een kerk bovenop bouwden. Qua volume is Cholula bijna twee keer zo groot als de Piramide van Cheops. Maar qua hoogte wint Egypte nog steeds.
Piramides zijn gebouwd door beschavingen op vrijwel elk continent, van de farao's aan de Nijl tot de Maya's in de jungle van Guatemala, van de keizers van China tot de architecten van Las Vegas. Deze lijst rangschikt de tien grootste piramides ter wereld op hoogte, de meest gebruikelijke maatstaf. Maar we vermelden ook het volume, want grootte is meer dan alleen hoe hoog iets is.
Piramide van Kukulcán (El Castillo)
De Piramide van Kukulcán is het hart van Chichén Itzá en een van de meest herkenbare bouwwerken van de Maya-beschaving. De piramide is gebouwd als een driedimensionale kalender: vier trappen met elk 91 treden, plus het platform bovenop, levert precies 365 op. Toeval of opzet? Bij de Maya's was niets toeval.
Tijdens de lente- en herfstequinox creëert het zonlicht een schaduwpatroon op de noordelijke trap dat lijkt op een kronkelende slang die naar beneden glijdt. Het effect duurt maar een paar uur en trekt elk jaar duizenden toeristen. De slang vertegenwoordigt Kukulcán, de gevederde slangengod die centraal stond in de Maya-mythologie.
Wat de piramide bijzonder maakt is de akoestiek. Als je in je handen klapt aan de voet van de trap, kaatst het geluid terug als het roep van de quetzalvogel. Dat effect is niet per ongeluk: de traptreden zijn zo geprofileerd dat ze het geluid op een specifieke manier weerkaatsen.
Onder de zichtbare piramide zit een oudere, kleinere piramide verborgen. Archeologen ontdekten die in de jaren dertig. Recentere scans met muon-detectie onthulden in 2016 ook een cenote (ondergrondse waterbron) direct onder het bouwwerk. De Maya's bouwden hun heiligste tempel letterlijk boven water.
💡 Wist je dat? Als je in je handen klapt aan de voet van El Castillo, kaatst het geluid terug als de roep van de quetzalvogel. De treden zijn zo ontworpen dat dit effect bewust ontstaat.
Piramide van Menkaoera
De Piramide van Menkaoera is de kleinste van de drie grote piramides op het Gizeh-plateau, maar wat ze mist in omvang compenseert ze in materiaal. De onderste zestien lagen bestonden oorspronkelijk uit rood graniet uit Aswan, meer dan 800 kilometer stroomopwaarts langs de Nijl. Dat graniet werd handmatig uitgehouwen, per boot vervoerd en tot op de millimeter nauwkeurig geplaatst.
Farao Menkaoera (Mykerinos in het Grieks) regeerde rond 2510 v.Chr. en stierf waarschijnlijk voordat zijn piramide voltooid was. De bovenste delen werden afgewerkt met goedkoper kalksteen in plaats van graniet, wat suggereert dat zijn opvolger het project haastig afrondde.
In de 12e eeuw probeerde de Ayyubidische sultan Al-Aziz Uthman de piramide te slopen. Na acht maanden van dagelijks werk had zijn team slechts een bescheiden groef in de noordkant achtergelaten. De blokken bleken te groot en te zwaar om efficiënt te verwijderen. De poging werd opgegeven, maar de littekens zijn tot op de dag van vandaag zichtbaar.
De grafkamer bevatte een prachtige basalten sarcofaag die in de 19e eeuw per schip naar het British Museum zou worden vervoerd. Het schip zonk voor de Spaanse kust en de sarcofaag ligt nog steeds op de zeebodem.
💡 Wist je dat? Een 12e-eeuwse sultan probeerde de Piramide van Menkaoera te slopen. Na acht maanden dagelijks hakken gaf hij op. De beschadiging is nog steeds zichtbaar.
Grote Piramide van Cholula
De Grote Piramide van Cholula is qua volume het grootste piramidebouwwerk dat ooit is gebouwd. Met 4,45 miljoen kubieke meter is het bijna twee keer zo groot als de Piramide van Cheops. Het Guinness Book of Records erkent Cholula als het grootste monument ooit gebouwd door welke beschaving dan ook.
Vanaf de straat ziet Cholula eruit als een groene heuvel met een koloniale kerk op de top. De Spaanse veroveraars die in de 16e eeuw arriveerden, herkenden het bouwwerk niet als piramide. Ze bouwden de Iglesia de Nuestra Señora de los Remedios op de top, zonder te beseffen wat eronder lag. Die kerk staat er nog steeds.
Onder de begroeiing schuilt een complex van vier op elkaar gestapelde piramides, gebouwd over een periode van meer dan duizend jaar. Meer dan 24 kilometer aan tunnels doorkruisen het bouwwerk, gegraven door archeologen om de verschillende bouwlagen te bestuderen. De oudste kern dateert uit de 3e eeuw voor Christus.
Dat Cholula qua hoogte niet in de top 5 staat, verklaart waarom de meeste mensen er nooit van hebben gehoord. Maar wie grootte afmeet aan volume in plaats van hoogte, kijkt naar het grootste bouwwerk uit de pre-Columbiaanse wereld.
💡 Wist je dat? De Grote Piramide van Cholula is qua volume bijna twee keer zo groot als de Piramide van Cheops, maar de Spanjaarden zagen het aan voor een heuvel en bouwden er een kerk bovenop.
Piramide van de Zon
De Piramide van de Zon is het grootste bouwwerk in Teotihuacán en de derde grootste piramide ter wereld qua volume. De piramide domineert de Straat van de Doden, de centrale as van een stad die op haar hoogtepunt meer dan 100.000 inwoners telde en daarmee een van de grootste steden ter wereld was.
Niemand weet precies wie Teotihuacán heeft gebouwd. De stad was al verlaten en deels in ruïnes toen de Azteken haar ontdekten. Zij gaven de piramide haar naam, ervan overtuigd dat zo'n enorm bouwwerk alleen door goden geschapen kon zijn. De oorspronkelijke naam is verloren gegaan.
Onder de piramide ontdekten archeologen in 1971 een grot die toegang geeft tot een systeem van tunnels. De grot was waarschijnlijk de oorspronkelijke reden waarom de piramide op deze exacte plek werd gebouwd: in Meso-Amerikaanse culturen werden grotten beschouwd als ingangen naar de onderwereld.
De piramide was oorspronkelijk bedekt met een laag stuc en beschilderd met kleurrijke muurschilderingen. Daar is niets meer van over. Wat overblijft is een massief bouwwerk van aarde, klei en vulkanisch gesteente dat al bijna tweeduizend jaar over het Mexicaanse hoogland uitkijkt.
💡 Wist je dat? Niemand weet wie Teotihuacán heeft gebouwd. De stad was al eeuwen verlaten toen de Azteken haar vonden. Zij noemden de piramide 'Piramide van de Zon' omdat ze geloofden dat alleen goden zo groot konden bouwen.
Memphis Pyramid
De Memphis Pyramid is de merkwaardigste piramide op deze lijst. Gebouwd in 1991 als sportstadion voor de stad Memphis (vernoemd naar de oude Egyptische hoofdstad), diende het gebouw jarenlang als concerthal en sportarena. Lennox Lewis vocht er tegen Mike Tyson. De Rolling Stones speelden er. De WWF hield er evenementen.
In 2015 werd de piramide heropend als de vlaggenschipwinkel van Bass Pro Shops, een Amerikaanse keten voor jacht- en visbenodigdheden. Het resultaat is surreëel: een piramide van 98 meter hoog gevuld met aquariums, een bowlingbaan, restaurants, een hotel en een lift naar een observatiedek op de top. Het is het grootste Bass Pro Shops-filiaal ter wereld.
De piramide heeft een stalen frame bekleed met roestvrij staal en is daarmee fundamenteel anders geconstrueerd dan elke andere piramide op deze lijst. Geen steen, geen aarde, geen stuc. Toch is het gebouw hoger dan de Rode Piramide en de Knikpiramide in Egypte, en het staat in een stad die naar Egypte is vernoemd. De ironie is compleet.
Vanuit architectonisch oogpunt is de Memphis Pyramid een curiositeit. Vanuit het perspectief van pure afmetingen verdient het zijn plek op een lijst van de grootste piramides ter wereld.
💡 Wist je dat? De Memphis Pyramid was een sportarena waar Tyson tegen Lewis vocht, maar is nu de grootste jacht- en viswinkel ter wereld, inclusief aquariums, een hotel en een bowlingbaan.
Knikpiramide van Snofroe
De Knikpiramide is een van de merkwaardigste bouwwerken uit het Oude Egypte en vertelt het verhaal van een ambitieus plan dat halverwege moest worden bijgesteld. Farao Snofroe begon de bouw met een steile hoek van 54 graden. Op ongeveer de helft van de geplande hoogte begon het fundament te verzakken onder het enorme gewicht.
De oplossing was pragmatisch: de bouwers verlaagden de hoek naar 43 graden voor het bovenste deel. Het resultaat is de kenmerkende knik die de piramide haar naam geeft. Het ziet er uit als een fout, en dat is het ook. Maar het is een fout die 4.600 jaar heeft overleefd.
De Knikpiramide behoudt meer van haar oorspronkelijke kalkstenen bekleding dan welke andere Egyptische piramide ook. Dat maakt haar bijzonder waardevol voor archeologen die willen begrijpen hoe de piramides er oorspronkelijk uitzagen: glad, wit en glinsterend in de zon.
Na een uitgebreide restauratie werd de piramide in 2019 voor het eerst in meer dan vijftig jaar opengesteld voor toeristen. Bezoekers kunnen via een tunnel van 79 meter de binnenkamers betreden, een ervaring die op het Gizeh-plateau niet meer mogelijk is door de drukte.
💡 Wist je dat? De Knikpiramide behoudt meer van haar oorspronkelijke kalkstenen bekleding dan enige andere Egyptische piramide. Ze laat zien hoe alle piramides er ooit uitzagen: glad en wit.
Rode Piramide van Snofroe
De Rode Piramide is de eerste succesvolle echte piramide ooit gebouwd. Geen trappen, geen knik, geen compromis: een gladde, rechte helling van basis tot top. Farao Snofroe, die eerder de Knikpiramide had gebouwd, leerde van zijn fouten en koos voor de veiligere hoek van 43 graden.
De naam komt van de roodachtige kleur van de kalksteenblokken die onder de oorspronkelijke witte bekleding tevoorschijn kwamen nadat die in de middeleeuwen werd geplunderd. Oorspronkelijk was de piramide net zo wit en glad als haar buurvrouw de Knikpiramide.
Met een volume van bijna 1,7 miljoen kubieke meter is de Rode Piramide de derde grootste piramide van Egypte. Ze is groter dan de Piramide van Chefren maar kleiner dan die van Cheops. Wat haar bijzonder maakt is dat ze veel minder toeristen trekt dan Gizeh, waardoor bezoekers de binnenkamers in relatieve rust kunnen verkennen.
Snofroe bouwde in zijn regeerperiode meer piramides dan welke andere farao ook: de Meidum-piramide, de Knikpiramide en de Rode Piramide. Zijn obsessie met piramidebouw legde de technische basis voor zijn zoon Cheops, die de kennis gebruikte om het grootste bouwwerk uit de oudheid neer te zetten.
💡 Wist je dat? Farao Snofroe bouwde meer piramides dan enige andere farao. Zijn drie pogingen waren in feite een leerproces dat culmineerde in de eerste echte piramide ter wereld.
Luxor Hotel
Het Luxor Hotel is de grootste piramide die in de moderne tijd is gebouwd en een van de meest herkenbare gebouwen op de Las Vegas Strip. De piramide van zwart glas kostte 375 miljoen dollar en was bij de opening in 1993 het hoogste gebouw op de Strip.
Op de top van de piramide staat het Luxor Sky Beam, een zoeklicht dat 's nachts recht omhoog schijnt met een intensiteit van 39 miljard candela. Het is de sterkste lichtbundel ter wereld en is zichtbaar vanuit vliegtuigen op meer dan 400 kilometer afstand. Het licht trekt zoveel insecten aan dat het een eigen ecosysteem van vleermuizen heeft gecreëerd.
Het hotel heeft 4.407 kamers verdeeld over de piramide en twee aangrenzende torens. De liften in de piramide rijden niet verticaal maar schuin, langs de binnenste helling van het gebouw. Ze worden 'inclinators' genoemd in plaats van elevators. De atrium binnenin de piramide is een van de grootste ter wereld.
Het Luxor bewijst dat de piramide als bouwvorm niet uitgestorven is. In een stad die gebouwd is op spektakel en overdaad past een piramide van zwart glas met een zoeklicht op de top perfect bij het DNA van Las Vegas.
💡 Wist je dat? Het zoeklicht op de top van het Luxor Hotel is de sterkste lichtbundel ter wereld. Het trekt zoveel insecten aan dat er een eigen kolonie vleermuizen omheen leeft.
Piramide van Chefren
De Piramide van Chefren lijkt op foto's vaak hoger dan de Piramide van Cheops, maar dat is een optische illusie. Chefren is gebouwd op een iets hoger gelegen stuk terrein, waardoor de top hoger lijkt te reiken. In werkelijkheid is de piramide ruim tien meter lager dan die van zijn vader.
Farao Chefren (Khafre in het Grieks) liet de piramide bouwen als onderdeel van het Gizeh-complex, naast de piramide van zijn vader Cheops. De Grote Sfinx, het beroemdste beeld van Egypte, bewaakt de toegang tot zijn dodentempel en werd waarschijnlijk in dezelfde periode uitgehouwen uit de kalksteenbodem.
Het meest opvallende kenmerk van Chefrens piramide is de kalkstenen bekleding die nog intact is aan de top. Bij de andere Gizeh-piramides is die bekleding volledig verdwenen, geplunderd voor gebruik in middeleeuwse bouwprojecten in Caïro. De resterende bekleding op Chefren geeft een zeldzaam beeld van hoe alle piramides er oorspronkelijk uitzagen.
De piramide heeft twee ingangen, beide aan de noordzijde. De grafkamers binnenin zijn soberder dan die van Cheops maar bevatten gangen van rood graniet en albast die getuigen van het vakmanschap van de bouwers.
💡 Wist je dat? De Piramide van Chefren is de enige Gizeh-piramide die nog een deel van haar oorspronkelijke kalkstenen bekleding heeft aan de top, als een witte pet op een bruine berg.
Piramide van Cheops (Grote Piramide van Gizeh)
De Piramide van Cheops is qua hoogte de grootste piramide ter wereld en het enige overgebleven bouwwerk van de Zeven Wereldwonderen van de Oudheid. Meer dan 4.500 jaar lang was het ook het hoogste bouwwerk ter wereld, tot de kathedraal van Lincoln in Engeland dat record brak rond 1311.
De cijfers zijn duizelingwekkend. Naar schatting 2,3 miljoen kalksteenblokken, elk gemiddeld 2,5 ton, werden in zo'n twintig jaar gestapeld. De zijden zijn uitgelijnd op de windrichtingen met een afwijking van minder dan een twaalfde graad. De basis is waterpas tot op twee centimeter over een lengte van 230 meter. Hoe de bouwers dit bereikten zonder moderne meetinstrumenten is nog steeds onderwerp van debat.
Oorspronkelijk was de piramide bedekt met gepolijste witte kalksteenblokken uit Tura, aan de overkant van de Nijl. Die bekleding gaf de piramide een glad, glinsterend oppervlak dat het zonlicht weerkaatste. Een aardbeving in 1303 beschadigde de bekleding, waarna de stenen werden hergebruikt voor de bouw van moskeeën en forten in Caïro.
In 2017 ontdekten wetenschappers met behulp van kosmische muonen een tot dan toe onbekende ruimte boven de Grote Galerij, een holte van minstens dertig meter lang. Het doel van deze ruimte is onbekend. Na 4.500 jaar houdt de Piramide van Cheops nog steeds geheimen verborgen.
💡 Wist je dat? In 2017 ontdekten wetenschappers een tot dan toe onbekende ruimte van minstens 30 meter lang binnenin de piramide, met behulp van kosmische straling. Na 4.500 jaar bevat Cheops nog steeds verborgen kamers.
Hoogte versus volume levert een compleet andere lijst op
Deze lijst is gerangschikt op hoogte, de meest gebruikelijke maatstaf. Maar wie piramides rangschikt op volume, krijgt een fundamenteel andere top 3. De Grote Piramide van Cholula (4,45 miljoen m³) is dan onbetwist nummer één, bijna twee keer zo groot als Cheops (2,58 miljoen m³). La Danta in Guatemala (2,8 miljoen m³) schuift naar de tweede plek. Cheops zakt naar drie.
Dat verschil komt doordat Meso-Amerikaanse piramides breed en laag zijn, terwijl Egyptische piramides steil en hoog reiken. Cholula heeft een basis van 450 bij 450 meter maar steekt slechts 66 meter boven het maaiveld uit. Cheops heeft een basis van 230 bij 230 meter maar bereikt bijna 139 meter. Verschillende beschavingen, verschillende prioriteiten.
Volume is in sommige opzichten een eerlijkere maatstaf dan hoogte. Het zegt meer over de hoeveelheid materiaal, arbeid en organisatie die nodig was. Maar hoogte is wat het menselijk oog het meest indruk maakt, en daarom blijft Cheops in de volksverbeelding de grootste piramide ter wereld.
Piramides zijn niet exclusief Egyptisch
De associatie tussen piramides en Egypte is zo sterk dat veel mensen vergeten dat piramides over de hele wereld voorkomen. Mexico en Guatemala herbergen honderden piramides uit de Maya-, Aztekse en Teotihuacán-beschavingen. Soedan heeft meer piramides dan Egypte: zo'n 255 Nubische piramides staan in de woestijn ten zuiden van de Sahara, steiler en kleiner dan hun Egyptische tegenhangers.
In China staan tientallen aarden piramides in de provincie Shaanxi, waarvan de grootste het mausoleum van de eerste Qin-keizer is, bewaakt door het beroemde terracottaleger. In Indonesië werd in 2023 onderzoek gepubliceerd dat suggereerde dat Gunung Padang op Java een piramidestructuur kan zijn die duizenden jaren ouder is dan de Egyptische piramides, al is die claim controversieel.
Wat al deze beschavingen gemeen hadden is een neiging om naar boven te bouwen. Een piramide is de meest stabiele vorm voor een groot bouwwerk: breed aan de basis, smal aan de top, met het gewicht gelijkmatig verdeeld. Het is geen toeval dat onafhankelijke culturen op verschillende continenten dezelfde vorm kozen.
De meeste piramides zijn geplunderd of vergeten
Van de meer dan tweehonderd bekende Egyptische piramides zijn er slechts een handvol in goede staat. De rest is vervallen tot ruïnes, uitgeplunderd door grafrovers of letterlijk afgebroken voor bouwmateriaal. De kalkstenen bekleding van de Gizeh-piramides werd in de middeleeuwen systematisch verwijderd om moskeeën en stadsmuren te bouwen.
In Meso-Amerika is het verhaal anders. Veel piramides werden bedekt door jungle nadat de beschavingen die ze bouwden instortten. De Grote Piramide van Cholula verdween onder vegetatie en aarde. La Danta in Guatemala werd pas in de jaren zeventig herontdekt. Wie weet hoeveel piramides er nog verborgen liggen onder de tropische begroeiing van Centraal-Amerika.
De moderne piramides op deze lijst, het Luxor Hotel en de Memphis Pyramid, lopen niet het risico om vergeten te worden. Maar ze zullen waarschijnlijk ook niet 4.500 jaar meegaan. De stenen piramides van Egypte en Mexico hebben bewezen dat duurzaamheid niet om technologie draait maar om materiaal en vorm. Een piramide van steen is bijna onverwoestbaar. Dat is misschien wel de reden waarom beschavingen ze bouwden: niet om op te vallen, maar om te blijven.
