GROOTSTE.org

12 Grootste Dammen Ter Wereld

Bouwwerken26 maart 202612 items

De grootste dammen ter wereld zijn kolossale bouwwerken van aarde, rots en beton die rivieren temmen, miljoenen hectares irrigeren en complete landen van stroom voorzien. Ze behoren tot de omvangrijkste structuren die de mens ooit heeft gebouwd. Sommige bevatten meer materiaal dan honderd piramides van Cheops bij elkaar.

Deze lijst rangschikt dammen op structureel volume: de hoeveelheid materiaal (aarde, rots, klei of beton) die in de damconstructie zelf is verwerkt. Dat is iets anders dan hoogte, reservoircapaciteit of opgesteld vermogen. De Drieklovendam in China is bijvoorbeeld de krachtigste waterkrachtcentrale ter wereld, maar qua structureel volume staat hij niet eens in de top tien. Omgekeerd bevat de nummer één op deze lijst, een aarden dam in Pakistan, meer dan vijf keer zoveel materiaal als de Drieklovendam.

Wat opvalt: Nederland staat twee keer in deze wereldwijde top twaalf. De Houtribdijk en de Afsluitdijk bewijzen dat je geen bergrivieren of diepe kloven nodig hebt om een dam van wereldformaat te bouwen. Soms volstaat een vlak land dat weigert te verdrinken.

Delen:
12

Afsluitdijk

Structureel volume:36,5 miljoen m³
Locatie:Den Oever - Zurich, Nederland
Eigenaar:Rijkswaterstaat
Bouwjaar:1927-1932
Bijzonderheid:Veranderde de Zuiderzee in het IJsselmeer

De Afsluitdijk is misschien wel het beroemdste waterbouwkundige werk van Nederland. Met 32 kilometer verbindt hij Noord-Holland met Friesland en sloot in 1932 de Zuiderzee definitief af van de Noordzee. Daarmee ontstond het IJsselmeer, een zoetwater-binnenmeer dat sindsdien de basis vormt voor landaanwinning, drinkwatervoorziening en overstromingsbescherming.

Het idee kwam van ingenieur Cornelis Lely, die al in 1891 plannen tekende. Na de verwoestende Zuiderzeevloed van 1916, waarbij tientallen mensen omkwamen, kreeg het project politieke urgentie. De bouw vergde vijf jaar en ongeveer 23 miljoen kubieke meter keileem, zand en basaltblokken. Met 36,5 miljoen kubieke meter structureel volume is het de twaalfde grootste dam ter wereld.

De Afsluitdijk wekt geen stroom op en heeft geen turbines. Zijn functie is puur waterkering en verkeersverbinding. Tussen 2018 en 2025 werd de dijk grondig versterkt en verhoogd om bestand te zijn tegen zeespiegelstijging. Op de kruin loopt de A7, een snelweg met een maximumsnelheid van 130 kilometer per uur, waarmee de Afsluitdijk een van de weinige dammen ter wereld is waar je er met auto overheen scheurt.

💡 Wist je dat? De Afsluitdijk bevat genoeg materiaal om er een muur van twee meter hoog en één meter breed mee te bouwen van Amsterdam naar Moskou.

11

Aswandam

Structureel volume:44,3 miljoen m³
Locatie:Aswan, Egypte
Eigenaar:Egyptische overheid
Bouwjaar:1960-1970
Bijzonderheid:Stuwmeer zo groot als heel Gelderland en Utrecht samen

De Aswandam (officieel: Aswan High Dam) temde de Nijl, de rivier die duizenden jaren het ritme van de Egyptische beschaving bepaalde. Voordat de dam er stond, overspoelde de Nijl elk jaar het land met vruchtbaar slib. Soms te veel, soms te weinig. De dam maakte daar een einde aan en gaf Egypte controle over zijn eigen waterhuishouding.

Het project werd een speelbal van de Koude Oorlog. Toen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië hun financiering introkken nadat president Nasser wapens kocht van de Sovjet-Unie, sprong Moskou bij. Sovjetingenieurs ontwierpen de dam en leverden materieel. De bouw vergde tien jaar en kostte ongeveer een miljard dollar. Het resultaat: een rotsgevulde dam van 111 meter hoog en bijna vier kilometer lang, met een structureel volume van 44,3 miljoen kubieke meter. Volgens Encyclopaedia Britannica bevat het stuwmeer, het Nassermeer, maar liefst 169 miljard kubieke meter water.

De keerzijde is aanzienlijk. Door de dam bereikt het vruchtbare slib de akkers niet meer, waardoor Egypte jaarlijks een miljoen ton kunstmest moet importeren. En voor de aanleg moesten 90.000 Egyptische boeren en Soedanese Noebiërs hun huizen verlaten. De beroemde tempels van Abu Simbel werden in een spectaculaire UNESCO-operatie blok voor blok verplaatst naar hoger gelegen terrein.

💡 Wist je dat? De Aswandam bevat achttien keer zoveel materiaal als de Grote Piramide van Cheops in Gizeh.

10

Nurekdam

Structureel volume:54 miljoen m³
Locatie:Vakhsh-rivier, Tadzjikistan
Eigenaar:Overheid Tadzjikistan
Bouwjaar:1961-1980
Bijzonderheid:Op twee na hoogste dam ter wereld (300 meter)

Diep in een kloof van de Vakhsh-rivier, op 75 kilometer van de Tadzjiekse hoofdstad Doesjanbe, staat een dam die bijna twintig jaar in aanbouw was. De Nurekdam werd tijdens de Sovjetperiode gebouwd en was bij voltooiing in 1980 de hoogste dam ter wereld. Met 300 meter torent hij nog steeds boven vrijwel alles uit. Alleen de Chinese Jinping-I-dam (305 meter) is inmiddels hoger.

De constructie is ingenieus: een kern van cement vormt een ondoorlatbare barrière binnen een enorme massa van 54 miljoen kubieke meter rots en aarde. Negen Francis-turbines leveren een vermogen van 3.015 megawatt. Volgens Guinness World Records is de Nurekdam nog altijd de hoogste aardgevulde dam op aarde.

Voor Tadzjikistan is de dam letterlijk van levensbelang. Hij levert zo'n 70 procent van de nationale elektriciteit. Het stuwmeer, met een capaciteit van 10,5 miljard kubieke meter, voorziet bovendien ruim 700 vierkante kilometer landbouwgrond van irrigatiewater via de 14 kilometer lange Dangara-tunnel. Toch kampt de dam met achterstallig onderhoud. Volgens de Wereldbank is slechts 77 procent van de capaciteit operationeel. Verderop langs dezelfde rivier bouwt Tadzjikistan aan de Rogundam, die met 335 meter de Nurekdam moet gaan overtreffen.

💡 Wist je dat? Het stuwmeer achter de Nurekdam is zo groot dat wetenschappers vermoeden dat het vullen ervan lichte aardbevingen in het gebied heeft veroorzaakt.

9

Orovilledam

Structureel volume:59,6 miljoen m³
Locatie:Feather River, Californië, VS
Eigenaar:California Department of Water Resources
Bouwjaar:1961-1968
Bijzonderheid:Hoogste dam van de Verenigde Staten (235 meter)

Californië staat niet meteen bekend om zijn dammen, maar de Orovilledam is een reus. Met 235 meter is het de hoogste dam van de Verenigde Staten, bijna 14 meter hoger dan de veel bekendere Hooverdam. De aardgevulde dam blokkeert de Feather River in de uitlopers van de Sierra Nevada en vormt Lake Oroville, het op een na grootste stuwmeer van Californië.

De bouwgeschiedenis is bewogen. Volgens Britannica begon de constructie in 1961 en werd het grootste deel van het materiaal per trein aangevoerd over een speciaal aangelegde spoorlijn van 18 kilometer. Zo'n 120 treinstellen per uur vervoerden aarde en rots, grotendeels afkomstig van enorme hopen mijnafval uit de tijd van de Californische goldrush. In december 1964 had de onvoltooide dam zijn eerste vuurdoop: een enorme vloed op de Feather River, die de dam met bijna 40 procent wist te dempen.

In februari 2017 haalde de Orovilledam het wereldnieuws toen zowel de hoofd- als de noodoverlaat dreigden te bezwijken na hevige regenval. Bijna 190.000 mensen in de omgeving werden geëvacueerd. Een onafhankelijk forensisch onderzoek concludeerde achteraf dat het incident het gevolg was van decennialang systematisch onderhoudsfalen. De overlaat is sindsdien volledig herbouwd.

💡 Wist je dat? De Orovilledam bevat genoeg materiaal om er een tweebaansweg mee te asfalteren rondom de hele aarde.

8

Gardinerdam

Structureel volume:65,4 miljoen m³
Locatie:South Saskatchewan River, Canada
Eigenaar:Saskatchewan Water Security Agency
Bouwjaar:1959-1967
Bijzonderheid:Grootste dam van Canada

In de eindeloze prairies van Saskatchewan, waar de horizon zo ver reikt dat je de aardkromming kunt zien, ligt een van de grootste aardgedamde constructies van Noord-Amerika. De Gardinerdam blokkeert de South Saskatchewan River en vormt het Diefenbaker-meer, een stuwmeer dat zich over 225 kilometer uitstrekt.

De dam is vernoemd naar premier James G. Gardiner en werd gebouwd tussen 1959 en 1967 als onderdeel van een groot irrigatieproject voor de droge prairieprovincies. Met 64 meter hoogte is hij bescheiden vergeleken met dammen in bergachtig terrein, maar zijn breedte compenseert dat ruimschoots. Het structurele volume van 65,4 miljoen kubieke meter maakt hem de grootste dam van Canada.

Het Diefenbaker-meer is inmiddels veel meer dan een irrigatiereservoir. Het levert drinkwater aan bijna de helft van de bevolking van Saskatchewan, ondersteunt een commerciële visserij en is een populair recreatiegebied. De bijbehorende waterkrachtcentrale is met 186 megawatt bescheiden, maar het Coteau Creek-pompopslagsysteem voegt daar nog eens 155 megawatt aan toe.

💡 Wist je dat? Het Diefenbaker-meer achter de Gardinerdam bevat genoeg water om de stad Toronto drie jaar lang van drinkwater te voorzien.

7

Mangladam

Structureel volume:65,4 miljoen m³
Locatie:Jhelum-rivier, Azad Kasjmir, Pakistan
Eigenaar:WAPDA (Pakistan)
Bouwjaar:1962-1967
Bijzonderheid:Grootste opslagcapaciteit van alle Pakistaanse dammen

Voordat de Tarbeladam werd gebouwd, was de Mangladam de kroon op Pakistans waterbouwkunde. Hij verrees op de Jhelum-rivier in het bergachtige Azad Kasjmir, als direct resultaat van het Indus-watertraktaat uit 1960 tussen India en Pakistan. Dat verdrag wees de drie westelijke rivieren (Indus, Jhelum en Chenab) toe aan Pakistan, dat vervolgens dammen moest bouwen om het water op te vangen dat het verloor van de drie oostelijke rivieren.

De dam is 147 meter hoog en bevat 65,4 miljoen kubieke meter materiaal, exact evenveel als de Gardinerdam in Canada. Maar waar de Gardinerdam laag en breed is, stapelt de Mangladam zijn massa op in een smalle bergkloof. De waterkrachtcentrale levert 1.000 megawatt, en het stuwmeer heeft met ruim 9 miljard kubieke meter de grootste opslagcapaciteit van alle Pakistaanse dammen.

De bouw had een hoge prijs. Meer dan 280 dorpen en het historische stadje Mirpur verdwenen onder water. Tienduizenden mensen werden hervestigd, een proces dat decennia later nog steeds onvoltooid was. In 2009 werd de dam verhoogd om de opslagcapaciteit te vergroten, een erkenning dat Pakistan dringend meer wateropslag nodig heeft in tijden van klimaatverandering.

💡 Wist je dat? Het oude stadje Mirpur dat onder het stuwmeer verdween, had zo'n sterke band met Engeland dat het 'Little England' werd genoemd vanwege de vele Kashmiri's die naar Birmingham en Bradford emigreerden.

6

Oahedam

Structureel volume:70,3 miljoen m³
Locatie:Missouri-rivier, South Dakota, VS
Eigenaar:U.S. Army Corps of Engineers
Bouwjaar:1948-1962
Bijzonderheid:Stuwmeer strekt zich 372 km uit langs de Missouri

De Oahedam is een van de zes enorme dammen die het U.S. Army Corps of Engineers langs de Missouri bouwde in het midden van de twintigste eeuw. Vernoemd naar de Oahe Indian Mission van de Lakota Sioux uit 1874, werd de dam voltooid in 1962. President John F. Kennedy huldigde hem persoonlijk in.

Het stuwmeer, Lake Oahe, is indrukwekkend: 372 kilometer lang en daarmee het op drie na grootste kunstmatige reservoir in de Verenigde Staten. De zeven turbines van de dam leveren 786 megawatt aan het elektriciteitsnet van het noord-centrale deel van het land. Met een structureel volume van 70,3 miljoen kubieke meter is de Oahedam de op vijf na grootste ter wereld.

Maar achter de cijfers schuilt een pijnlijke geschiedenis. Voor het stuwmeer moesten grote stukken land van indiaanse reservaten worden opgegeven. Het Standing Rock-reservaat verloor meer dan 22.000 hectare, het Cheyenne River-reservaat nog meer. De inheemse bevolking, die van het rivierland afhankelijk was voor landbouw en visserij, werd gedwongen te verhuizen naar drogere, minder vruchtbare gebieden. Die wonden zijn nooit volledig geheeld.

💡 Wist je dat? Bij de bouw van de Oahedam werd in 1952 de allereerste tunnel-boormachine ter wereld ingezet, een uitvinding die later de tunnelbouw wereldwijd zou revolutioneren.

5

Houtribdijk

Structureel volume:78 miljoen m³
Locatie:Lelystad - Enkhuizen, Nederland
Eigenaar:Rijkswaterstaat
Bouwjaar:1963-1976
Bijzonderheid:Onderdeel van de Zuiderzeewerken, scheidt Markermeer en IJsselmeer

Wie over de N302 van Lelystad naar Enkhuizen rijdt, beseft misschien niet dat hij over de vijfde grootste dam ter wereld rijdt. De Houtribdijk is 26 kilometer lang en scheidt het Markermeer (westelijk) van het IJsselmeer (oostelijk). Hoewel iedereen hem een dijk noemt, is het technisch gezien een dam, want hij scheidt twee waterlichamen in plaats van water van land te keren.

De dijk was oorspronkelijk bedoeld als noordelijke begrenzing van de Markerwaard, een polder die nooit is aangelegd. In 2003 werden de inpolderingsplannen definitief geschrapt vanwege milieuoverwegingen. Wat bleef, is een waterkering en verkeerverbinding met een structureel volume van 78 miljoen kubieke meter, meer dan de Aswandam en de Nurekdam.

Tussen 2017 en 2020 werd de Houtribdijk grondig versterkt als onderdeel van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Aan de Enkhuizenzijde werd 10 miljoen kubieke meter zand aangebracht, evenveel als langs de héle Nederlandse kust in een normaal jaar wordt gesuppleerd. Dat zand werd opgespoten vanuit het Markermeer. Het was een wereldprimeur: nergens eerder werden brede zandoevers gebruikt als dijkversterking in een zoetwatergebied zonder getij.

💡 Wist je dat? De Houtribdijk is zo lang dat je bij helder weer vanuit het midden zowel Lelystad als Enkhuizen niet kunt zien. Je ziet alleen water aan beide kanten.

4

Atatürkdam

Structureel volume:84,5 miljoen m³
Locatie:Eufraat, Şanlıurfa, Turkije
Eigenaar:DSİ (Turkse Waterstaat)
Bouwjaar:1983-1990
Bijzonderheid:Spil van het GAP-project met 22 dammen op Eufraat en Tigris

De Atatürkdam is het kloppend hart van het Zuidoost-Anatolië Project (GAP), een van de ambitieuze regionale ontwikkelingsprojecten ter wereld. Vernoemd naar Mustafa Kemal Atatürk, de stichter van de Turkse Republiek, damt hij de Eufraat af met een rotsgevulde constructie van 169 meter hoog en 1.820 meter lang. Het structurele volume van 84,5 miljoen kubieke meter maakt hem de vierde grootste dam op aarde.

De acht turbines leveren samen 2.400 megawatt en produceren jaarlijks 8.900 gigawattuur elektriciteit. Maar de dam is meer dan een energiecentrale: hij voorziet honderdduizenden hectares in het droge zuidoosten van Turkije van irrigatiewater. Lokale bewoners noemen het stuwmeer simpelweg 'de zee'.

De dam is ook een bron van geopolitieke spanning. In januari 1990 hield Turkije de volledige Eufraatstroom een maand lang tegen om het reservoir te vullen. Syrië en Irak protesteerden hevig. Turkije levert naar eigen zeggen altijd het afgesproken minimum van 500 kubieke meter per seconde, maar benedenstroomse landen klagen dat de Atatürkdam de Eufraatafvoer met een derde heeft verminderd. Water is in het Midden-Oosten een strategisch wapen, en de Atatürkdam staat daar middenin.

💡 Wist je dat? De Atatürkdam stond afgebeeld op het Turkse bankbiljet van één miljoen lira. Na de munthervorming in 2005 verscheen hij op het biljet van 1 nieuwe lira.

3

Fort Peckdam

Structureel volume:96 miljoen m³
Locatie:Missouri-rivier, Montana, VS
Eigenaar:U.S. Army Corps of Engineers
Bouwjaar:1933-1940
Bijzonderheid:Grootste hydraulisch gevulde dam ter wereld

Midden in de Grote Depressie, toen miljoenen Amerikanen werkloos waren, begon het U.S. Army Corps of Engineers aan een van de grootste bouwprojecten uit de Amerikaanse geschiedenis. De Fort Peckdam in het noordoosten van Montana was niet alleen bedoeld om de Missouri te temmen, maar ook om werkgelegenheid te creëren. Op het hoogtepunt werkten meer dan 10.000 mensen aan het project.

De dam is 76 meter hoog en 6.409 meter lang. Hij werd gebouwd met een bijzondere techniek: hydraulische vulling, waarbij water wordt gebruikt om aarde en zand op de juiste plek te spoelen. Het resultaat is een structuur van 96 miljoen kubieke meter, de grootste hydraulisch gevulde dam die ooit is gebouwd.

Het stuwmeer, Fort Peck Lake, is meer dan 210 kilometer lang en heeft een kustlijn van 2.450 kilometer. Dat is langer dan de kustlijn van de staat Californië. De vijf turbines van de waterkrachtcentrale leveren een bescheiden 185 megawatt, want de dam werd primair gebouwd voor waterbeheersing, niet voor energieopwekking. Fort Peck Lake is inmiddels een van de populairste recreatiegebieden in Montana, bekend om zijn snoek- en waloogvisserij.

💡 Wist je dat? Fort Peck Lake heeft een kustlijn van 2.450 kilometer, langer dan de kustlijn van Californië, terwijl het stuwmeer midden in de droge prairies van Montana ligt.

2

Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD)

Structureel volume:130 miljoen m³ (geschat)
Locatie:Blauwe Nijl, Benishangul-Gumuz, Ethiopië
Eigenaar:Ethiopian Electric Power
Bouwjaar:2011-2025
Bijzonderheid:Grootste waterkrachtcentrale van Afrika (5.150 MW)

Op 9 september 2025 opende Ethiopië officieel de grootste dam van Afrika. De Grand Ethiopian Renaissance Dam op de Blauwe Nijl was veertien jaar in aanbouw, kostte naar schatting 4,8 miljard dollar en werd bijna volledig gefinancierd met binnenlands geld. Burgers kochten obligaties, werknemers doneerden een deel van hun salaris, en de diaspora droeg miljoenen bij. Geen Wereldbank, geen IMF. Een bewuste keuze.

De hoofddam is 170 meter hoog en 1.800 meter breed aan de kruin. Met een geschat structureel volume van 130 miljoen kubieke meter is het de op een na grootste dam ter wereld en de grootste betonnen zwaartekrachtdam ooit gebouwd in Afrika. De zes operationele turbines leveren bij volledige capaciteit 5.150 megawatt, genoeg om de Ethiopische stroomproductie te verdubbelen. Dat is cruciaal in een land waar circa 45 procent van de bevolking geen toegang heeft tot elektriciteit.

De dam is een diplomatiek mijnenveld. Egypte, dat voor 90 procent van zijn water afhankelijk is van de Nijl, verzette zich vanaf het begin. Soedan uitte vergelijkbare bezorgdheid. Ethiopië vulde het reservoir desondanks in zes jaar, waar Egypte en Soedan liever twaalf tot eenentwintig jaar hadden gezien. Het reservoir bevat bij maximale vulling 74 miljard kubieke meter water. De onderhandelingen over een bindend waterverdelingsakkoord lopen op het moment van schrijven nog steeds.

💡 Wist je dat? Bij de bouw werd op 28 december 2014 een wereldrecord gevestigd: in 24 uur werd 23.000 kubieke meter gewalst beton gestort, het hoogste dagtotaal ooit bij een damproject.

1

Tarbeladam

Structureel volume:153 miljoen m³
Locatie:Indus, Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan
Eigenaar:WAPDA (Pakistan)
Bouwjaar:1968-1976
Bijzonderheid:Grootste aardgevulde dam ter wereld

Op de plek waar de Indus uit de uitlopers van de Himalaya het Pothohar-plateau bereikt, staat de onbetwiste nummer één. De Tarbeladam in Pakistan is met 153 miljoen kubieke meter materiaal de grootste dam ter wereld qua structureel volume. De hoofdmuur van aarde en rots is 143 meter hoog en bijna drie kilometer lang. Volgens Encyclopaedia Britannica was de dam bij oplevering de grootste aardgevulde dam op aarde, en dat is hij nog steeds.

Net als de Mangladam is de Tarbeladam een direct gevolg van het Indus-watertraktaat uit 1960. De bouw werd geleid door het Italiaanse Salini Impregilo en vergde acht jaar. Het stuwmeer, Tarbela Lake, heeft een oppervlakte van 250 vierkante kilometer. Veertien generatoren leveren samen 4.888 megawatt, goed voor ruim 30 procent van Pakistans elektriciteitsproductie en meer dan de helft van alle stroom die WAPDA opwekt.

Maar de Indus is een verraderlijke rivier. Het smeltwater van de Himalayagletsjers transporteert jaarlijks zo'n 200 miljoen ton sediment. Dat slib heeft de bruikbare opslagcapaciteit van het stuwmeer met ruim 40 procent verminderd sinds de oplevering. De levensduur van het reservoir is nu geschat op ongeveer 2060. Pakistan bouwt daarom stroomopwaarts aan de Diamer-Bhashadam, die het sedimentprobleem bij Tarbela met 69 procent moet verminderen.

In april 2025 laaiden de spanningen op toen India aankondigde zijn deelname aan het Indus-watertraktaat 'op te schorten' na een terroristische aanslag in Kasjmir. Hoewel experts benadrukken dat India de infrastructuur mist om de Indusstroom daadwerkelijk te blokkeren, toonde het incident aan hoe kwetsbaar Pakistan is door zijn afhankelijkheid van rivierwater dat in buurland India ontspringt.

💡 Wist je dat? Zo'n 70 procent van het water dat over de overlaten van de Tarbeladam stroomt, wordt niet gebruikt voor elektriciteitsopwekking maar gaat rechtstreeks naar de irrigatiekanalen benedenstrooms.

Niet elke grote dam is ook een hoge dam

Het verschil tussen de 'grootste' en de 'hoogste' dam ter wereld is fundamenteel, maar wordt in populaire lijstjes constant door elkaar gehaald. De grootste dam qua structureel volume, de Tarbeladam, is 143 meter hoog. De op twee na hoogste dam ter wereld, de Nurekdam, heeft minder dan een derde van dat volume. Hoogte en massa zijn twee totaal verschillende dingen.

Dat komt door het type constructie. Aardgevulde dammen (zoals Tarbela, Fort Peck en Oroville) hebben enorme hoeveelheden materiaal nodig om stabiel te zijn. Hun kracht zit in massa: ze houden water tegen door puur gewicht. Betonnen boogdammen daarentegen, zoals de Jinping-I-dam in China (305 meter hoog), gebruiken hun gebogen vorm om de waterkracht naar de rotswanden van een kloof af te leiden. Ze zijn spectaculair hoog maar bevatten relatief weinig materiaal. De Drieklovendam, de krachtigste waterkrachtcentrale ter wereld met 22.500 megawatt, heeft een structureel volume van slechts 27,4 miljoen kubieke meter. Dat is minder dan de Afsluitdijk.

Aardedammen domineren de wereldtop, maar beton wint terrein

Van de twaalf grootste dammen op deze lijst zijn er tien aardgevulde of rotsgevulde constructies. Alleen de Grand Ethiopian Renaissance Dam en (deels) de Afsluitdijk wijken af. Dat is geen toeval: tot ver in de twintigste eeuw was aarde en rots het goedkoopste en meest beschikbare materiaal voor grote dammen, vooral in vlak of golvend terrein waar geen smalle bergkloven beschikbaar waren.

Maar die trend kantelt. China, dat in de afgelopen drie decennia meer grote dammen bouwde dan enig ander land, kiest steeds vaker voor betonnen boog- en zwaartekrachtdammen. De Baihetan-dam (2022), de Wudongde-dam (2021) en de Xiluodu-dam (2013) zijn stuk voor stuk betonnen boogdammen met een indrukwekkende hoogte en enorm opgesteld vermogen. Ze zijn efficiënter in materiaalgebruik en beter geschikt voor diepe, smalle kloven. De toekomst van megadammen is waarschijnlijk niet groter, maar hoger en slimmer.

De verborgen kosten van megadammen

Achter bijna elke dam op deze lijst schuilt een verhaal van gedwongen verhuizing. De Tarbeladam verplaatste 96.000 mensen. De Aswandam 90.000. De Oahedam nam tienduizenden hectares van indiaanse reservaten. De Drieklovendam in China, die niet op deze lijst staat maar de grootste waterkrachtcentrale ter wereld is, verplaatste meer dan 1,3 miljoen mensen en liet honderden steden en dorpen onder water verdwijnen.

Daarnaast is er het milieueffect. Grote dammen doorbreken de natuurlijke dynamiek van rivieren: ze blokkeren vistrek, vangen sediment op dat stroomafwaarts nodig is, en veranderen watertemperaturen. De Aswandam heeft het vruchtbare Nijlslib van Egyptes akkers weggenomen. De Tarbeladam verliest langzaam zijn opslagcapaciteit door datzelfde sediment. In de Verenigde Staten zijn tussen 2012 en 2020 meer dan 1.700 dammen afgebroken, vaak omdat ze ecologisch meer kwaad dan goed deden.

Nederland bouwt geen dammen in bergkloven, maar wel in de wereldtop

Twee Nederlandse bouwwerken in de mondiale top twaalf van grootste dammen: het klinkt onwaarschijnlijk voor een land zonder bergen of wilde rivieren. Toch is het logisch. De Afsluitdijk en de Houtribdijk zijn geen stuwdammen voor waterkracht, maar waterkeringen die complete binnenzeeën afsluiten. Ze zijn laag maar buitengewoon breed en lang, en juist die breedte zorgt voor enorme volumes.

De Houtribdijk, met 78 miljoen kubieke meter, bevat meer materiaal dan de beroemde Aswandam. Hij is deel van de Zuiderzeewerken, het project dat begon met Cornelis Lely's plannen in 1891 en dat Nederland letterlijk maakte tot het land dat het nu is. Zonder de Afsluitdijk en de Houtribdijk zou er geen provincie Flevoland bestaan, geen IJsselmeer als zoetwaterreservoir, en geen bescherming tegen stormvloeden vanuit de Noordzee.

De recente versterking van de Houtribdijk met tien miljoen kubieke meter zand uit het Markermeer was een wereldprimeur in 'Building with Nature'. In plaats van traditionele steenbestortingen koos Rijkswaterstaat voor brede, geleidelijke zandoevers die golven absorberen en tegelijk nieuw habitat creëren. Het is een aanpak die internationaal als voorbeeld dient voor klimaatadaptatie.

De volgende generatie megadammen staat al in de steigers

De Rogundam in Tadzjikistan wordt bij voltooiing, naar verwachting eind jaren 2020, de hoogste dam ter wereld met 335 meter. Het project is cruciaal voor een land waar 70 procent van de bevolking te maken heeft met stroomuitval, maar het leidt tot spanningen met buurlanden als Oezbekistan die vrezen voor verminderde waterafvoer.

China bouwt aan de Shuangjiangkou-dam (315 meter) op de Dadu-rivier, die bij voltooiing de hoogste rotsgevulde dam ter wereld wordt. Ethiopië sloot in september 2025 de Grand Ethiopian Renaissance Dam af, waarmee het continent een nieuw tijdperk van waterkracht intrad. En in Pakistan wordt gewerkt aan de Diamer-Bhashadam op de Indus, die de sedimentdruk op de Tarbeladam moet verlichten.

Tegelijk groeit het besef dat de era van ongebreidelde dambouw voorbij is. Klimaatverandering maakt neerslagpatronen grilliger, wat de betrouwbaarheid van waterkracht ondermijnt. Turkije, ooit een voorloper in dambouw, stelt dat waterkracht zijn limiet heeft bereikt en investeert in zonne- en windenergie. De grootste dammen van de toekomst worden misschien niet groter dan die van vandaag, maar ze zullen slimmer moeten zijn: flexibeler, duurzamer, en met minder schade aan de rivieren die ze temmen.

Delen: