12 Meest Gesproken Talen Ter Wereld

Duits is de meest gesproken moedertaal van de Europese Unie. Meer mensen in Europa groeien op met Duits dan met Engels, Frans of Spaans. Buiten de zes landen waar het een officiële taal is (Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Liechtenstein, Luxemburg en België) wordt het ook als regionale of minderheidstaal gesproken in Italië, Denemarken, Polen en Roemenië.

De taal heeft een lange geschiedenis als wetenschapstaal. Tot halverwege de twintigste eeuw was Duits de dominante taal in de natuurkunde, scheikunde en filosofie. Einstein, Heisenberg, Planck en Freud publiceerden allemaal in het Duits. Na de Tweede Wereldoorlog nam Engels die rol over, maar in academische kringen in Centraal-Europa blijft Duits een belangrijke publicatietaal.

Voor Nederlanders is Duits de makkelijkst te leren grote taal, vanwege de nauwe verwantschap binnen de West-Germaanse taalfamilie. Veel woorden zijn herkenbaar en de grammaticale structuur lijkt op het Nederlands, zij het met de beruchte naamvallen en het plaatsen van het werkwoord aan het einde van de bijzin.

Urdu en Hindi zijn in gesproken vorm bijna identiek. Een Hindi-spreker uit Delhi en een Urdu-spreker uit Lahore kunnen probleemloos met elkaar praten. Het verschil zit in het schrift (Urdu gebruikt het Arabisch-Perzische schrift, Hindi het Devanagari), in het formele register en in de politieke lading. Na de scheiding van Brits-Indië in 1947 werd Urdu de nationale taal van Pakistan en Hindi een van de officiële talen van India.

Urdu is de taal van een rijke poëtische traditie. De ghazal, een dichtvorm van Perzische oorsprong, bereikte via Urdu zijn hoogtepunt op het subcontinent. Dichters als Mirza Ghalib en Faiz Ahmed Faiz worden nog altijd geciteerd in het dagelijks leven, van huwelijksfeesten tot politieke protesten.

Buiten Zuid-Azië wordt Urdu gesproken door grote diasporagemeenschappen in het Verenigd Koninkrijk, het Midden-Oosten en de Golfstaten, waar miljoenen Pakistaanse arbeidsmigranten de taal in stand houden.

Indonesisch is misschien wel de meest opmerkelijke taal op deze lijst. Slechts 32 miljoen mensen spreken het als moedertaal, maar meer dan 220 miljoen gebruiken het als tweede taal. Die verhouding is uniek: 87 procent van de Indonesische taalgemeenschap leerde de taal pas op school of het werk.

De verklaring ligt in de extreme taaldiversiteit van Indonesië. Het land telt meer dan 700 lokale talen verspreid over 17.000 eilanden. Na de onafhankelijkheid in 1945 koos de jonge natie bewust voor een 'neutrale' taal als nationale eenheidstaal: Maleis, dat al eeuwen als handelstaal fungeerde in de archipel. Die keuze was politiek briljant. Door geen van de grote regionale talen te bevoordelen (zoals het Javaans, dat meer sprekers had) vermeed men etnische spanningen.

Het resultaat is een land waar bijna iedereen tweetalig is: thuis de lokale taal, daarbuiten Indonesisch. Die situatie maakt Indonesisch tot een van de snelst groeiende talen ter wereld, gedragen door een jonge bevolking van 280 miljoen mensen.

Russisch is qua moedertaalsprekers de grootste Slavische taal en de meest gesproken taal van Europa als je Rusland meetelt. Het Cyrillische schrift, gebaseerd op het Griekse alfabet en in de negende eeuw ontwikkeld door de monniken Cyrillus en Methodius, geeft de taal een visueel onderscheidend karakter.

De verspreiding van het Russisch is onlosmakelijk verbonden met de Sovjet-Unie. In de zeventig jaar van haar bestaan werd Russisch de verplichte tweede taal in alle vijftien Sovjetrepublieken en in de Oost-Europese satellietstaten. Na de val van de Sovjet-Unie in 1991 begon het gebruik van Russisch in veel van die landen te dalen, soms uit pragmatisme en soms uit bewuste afkeer van de voormalige bezetter.

Toch blijft Russisch een van de zes officiële talen van de Verenigde Naties en een belangrijke taal in de wetenschap, ruimtevaart en diplomatie. In Centraal-Azië functioneert het nog altijd als lingua franca tussen volkeren die elkaars talen niet spreken.

Portugees is een taal die je overal tegenkomt maar zelden verwacht. Het is de officiële taal van negen landen verspreid over vier continenten: van Portugal en Brazilië tot Angola, Mozambique en Oost-Timor. De meeste sprekers wonen in Brazilië, waar meer dan 210 miljoen mensen de taal dagelijks gebruiken.

De wereldwijde verspreiding is een direct gevolg van het Portugese koloniale rijk, dat in de vijftiende en zestiende eeuw reikten van Zuid-Amerika tot Azië. In veel voormalige koloniën is het Portugees de taal van het onderwijs, de overheid en de media gebleven, ook al spreken veel mensen thuis een lokale taal.

Een veelvoorkomend misverstand is dat Portugees en Spaans onderling verstaanbaar zijn. Dat klopt gedeeltelijk: een Portugees-spreker begrijpt veel Spaans, maar omgekeerd is dat lastiger vanwege de complexere klanksysteem van het Portugees. Braziliaans Portugees verschilt bovendien behoorlijk van Europees Portugees, vergelijkbaar met het verschil tussen Brits en Amerikaans Engels, maar dan wat groter.

Bengaals is een taal die in Europa vaak over het hoofd wordt gezien, maar met 284 miljoen sprekers is het groter dan Russisch, Duits en Frans bij elkaar. De taal wordt gesproken in Bangladesh, waar het de nationale taal is, en in de Indiase deelstaat West-Bengalen, een regio met meer inwoners dan de meeste Europese landen.

De literaire traditie van het Bengaals is buitengewoon rijk. Rabindranath Tagore, die in 1913 de Nobelprijs voor Literatuur won, schreef in het Bengaals. Hij componeerde zowel het volkslied van India als dat van Bangladesh, de enige persoon ooit die de volksliederen van twee verschillende landen schreef. De taal heeft twee stijlregisters: Sadhubhasa (de formele, literaire variant) en Chaltibhasa (de informele omgangstaal).

Op 21 februari 1952 werden in Dhaka (destijds Oost-Pakistan) studenten gedood door politie omdat ze demonstreerden voor het recht om Bengaals te spreken als officiële taal, naast het Urdu dat West-Pakistan oplegde. Die datum wordt nu wereldwijd herdacht als de Internationale Dag van de Moedertaal, ingesteld door UNESCO.

Frans is de taal met de meest extreme verhouding tussen moedertaal- en tweede-taalsprekers in de bovenste helft van deze lijst. Slechts 74 miljoen mensen spreken het als moedertaal, maar 238 miljoen hebben het geleerd als tweede of derde taal. Die spreiding over 29 landen maakt Frans na Engels de taal met de breedste geografische dekking.

De explosie van het Frans in Afrika is het verhaal van de eenentwintigste eeuw. Terwijl het Frans in Europa stabiliseert, groeit het in West- en Centraal-Afrika sneller dan enige andere taal ter wereld. In landen als Senegal, Ivoorkust, de Democratische Republiek Congo en Kameroen is Frans de taal van het onderwijs en de overheid. Demografen voorspellen dat het aantal Franstaligen tegen 2050 kan verdubbelen tot meer dan 700 miljoen, vrijwel uitsluitend door groei in Afrika.

Frans is een van de zes officiële talen van de VN, de werktaal van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, en de historische diplomatentaal. Tot de twintigste eeuw was Frans de lingua franca van de Europese adel, diplomatie en wetenschap.

Arabisch is een van de meest complexe taalkundige gevallen op deze lijst. Wat wij 'Arabisch' noemen is eigenlijk een verzameling dialecten die onderling soms zo sterk verschillen dat een Marokkaan en een Irakees elkaar niet verstaan. Wat hen verbindt is het Moderne Standaardarabisch (MSA), de formele schrijf- en mediataal die in heel de Arabische wereld wordt onderwezen maar door vrijwel niemand als moedertaal wordt gesproken.

Daarnaast is het Klassiek Arabisch de taal van de Koran en daarmee de liturgische taal van 1,8 miljard moslims wereldwijd. Die religieuze functie geeft het Arabisch een bereik dat ver voorbij de moedertaalsprekers gaat. In moskeeën van Jakarta tot Lagos wordt het Arabisch dagelijks gereciteerd door mensen die de taal verder niet spreken.

Het Arabische schrift wordt van rechts naar links geschreven en kent geen hoofdletters. Het schrift heeft bovendien een esthetische dimensie die in de westerse wereld zijn gelijke niet kent: Arabische kalligrafie is een hoog aangeschreven kunstvorm, vergelijkbaar met schilderkunst.

Spaans is de op een na grootste moedertaal ter wereld en de dominante taal van een heel continent. Van Mexico tot Argentinië, van Cuba tot Chili: in twintig landen in Latijns-Amerika is Spaans de officiële taal, een erfenis van drie eeuwen Spaanse kolonisatie. Daarnaast groeit het Spaans explosief in de Verenigde Staten, waar inmiddels meer dan 41 miljoen mensen het thuis spreken.

Een sterk punt van het Spaans is de hoge mate van wederzijdse verstaanbaarheid tussen dialecten. Een Mexicaan, een Argentijn en een Spanjaard spreken hoorbaar verschillend, maar begrijpen elkaar zonder problemen. Dat is opmerkelijk voor een taal die wordt gesproken over een gebied dat zich uitstrekt van Europa tot het zuidelijkste puntje van Zuid-Amerika.

De taal heeft een opvallend consistente spelling: in het Spaans wordt vrijwel alles uitgesproken zoals het geschreven staat. Die eigenschap maakt het een van de makkelijkst te leren Romaanse talen voor buitenstaanders en verklaart mede waarom het wereldwijd een populaire keuze is als tweede taal.

Hindi is een van de twee officiële talen van India (naast Engels) en de taal van Bollywood, de grootste filmindustrie ter wereld qua productieaantallen. Met 609 miljoen sprekers groeit Hindi sneller dan vrijwel elke andere grote taal, gedreven door de demografische explosie van India, dat in 2023 China passeerde als het volkrijkste land ter wereld.

Toch is Hindi in India zelf niet onomstreden. Het land kent 22 officieel erkende talen en honderden andere, en niet iedereen is blij met de dominantie van Hindi. In Zuid-India, waar Dravidische talen als Tamil en Telugu worden gesproken, is er historisch verzet tegen pogingen om Hindi als nationale taal op te leggen. Die taalpolitiek is zo gevoelig dat de Indiase grondwet bewust geen 'nationale taal' aanwijst, alleen 'officiële talen'.

Hindi en Urdu worden in de taalkunde vaak samengevat als 'Hindoestani'. In het dagelijks gesprek zijn ze vrijwel identiek. Het verschil wordt pas zichtbaar in het formele register, het schrift en het vocabulaire: Hindi leent van het Sanskriet, Urdu van het Perzisch en Arabisch.

Mandarijn-Chinees is de grootste moedertaal ter wereld. Bijna een miljard mensen groeien ermee op. Dat is bijna een op de acht mensen op aarde. Toch staat Mandarijn niet op nummer één in dit overzicht, omdat het relatief weinig tweede-taalsprekers heeft vergeleken met Engels. Slechts 194 miljoen mensen leerden Mandarijn als vreemde taal, tegenover ruim een miljard voor Engels.

De taal is tonaal: hetzelfde lettergreep uitgesproken met een verschillende toon heeft een totaal andere betekenis. Het woord 'ma' kan moeder, hennep, paard of schelden betekenen, afhankelijk van of je het met een hoge, stijgende, dalend-stijgende of dalende toon uitspreekt. Dat maakt Mandarijn notoir lastig voor westerse leerlingen.

Het Chinese schrift is het oudste nog in gebruik zijnde schrijfsysteem ter wereld, meer dan drieduizend jaar oud. In tegenstelling tot alfabetische talen heeft het Chinees geen letters maar karakters, elk een combinatie van betekenis- en klankcomponenten. Een geletterde Chinees kent typisch vier- tot vijfduizend karakters. Een krant lezen vereist er zo'n drieduizend.

Engels is de meest gesproken taal ter wereld, maar niet omdat zoveel mensen ermee opgroeien. Slechts 390 miljoen mensen spreken Engels als moedertaal. Wat Engels onverslaanbaar maakt is het leger van meer dan een miljard tweede-taalsprekers: mensen in India, Nigeria, de Filipijnen, Scandinavië en tientallen andere landen die Engels leerden op school, op het werk of via Netflix.

De taal dankt haar wereldwijde dominantie aan twee opeenvolgende golven van expansie. Eerst het Britse Rijk, dat in zijn hoogtijd een kwart van het aardoppervlak besloeg en Engels plantte in Noord-Amerika, Australië, India, grote delen van Afrika en het Caribisch gebied. Daarna de Amerikaanse culturele en economische hegemonie na de Tweede Wereldoorlog, die Engels tot de standaardtaal maakte van wetenschap, technologie, luchtvaart, diplomatie en het internet.

Meer dan de helft van alle websites is in het Engels. Het is de verplichte taal van de internationale luchtvaart en de voertaal van de meeste internationale organisaties. Voor meer dan een miljard mensen is Engels niet hun moedertaal maar wel de taal waarin ze studeren, werken en internationale contacten onderhouden. Geen enkele andere taal in de geschiedenis heeft die status bereikt.