12 Grootste Kunstmatige Objecten In De Ruimte

Met bijna zes ton was Cassini-Huygens een van de zwaarste interplanetaire sondes ooit gebouwd. De sonde bestond uit twee delen: de Cassini-orbiter van NASA en de Huygens-lander van ESA. Samen vormden ze een apparaat ter grootte van een kleine schoolbus, volgeladen met twaalf wetenschappelijke instrumenten.

De reis naar Saturnus duurde zeven jaar. Cassini gebruikte zwaartekrachtassistentie van Venus (twee keer), de aarde en Jupiter om genoeg snelheid op te bouwen. Eenmaal in een baan om Saturnus ontdekte de sonde onder meer geisers op de maan Enceladus die waterijs de ruimte in spuiten, een sterke aanwijzing voor een ondergrondse oceaan.

Op 14 januari 2005 landde Huygens op Titan, de grootste maan van Saturnus. Het was de eerste en tot nu toe enige landing op een hemellichaam in het buitenste zonnestelsel. De beelden toonden een landschap met rivieren en meren van vloeibaar methaan. Na twintig jaar trouwe dienst liet NASA de Cassini-orbiter in september 2017 opzettelijk in de atmosfeer van Saturnus duiken, om te voorkomen dat het toestel een van Saturnus' mogelijk levensvatbare manen zou besmetten.

De Chandra X-ray Observatory is vernoemd naar de Indiaas-Amerikaanse astrofysicus Subrahmanyan Chandrasekhar, Nobelprijswinnaar in 1983. Het observatorium is gespecialiseerd in röntgenstraling en kan verschijnselen waarnemen die voor optische telescopen onzichtbaar blijven: superhete gaswolken rond zwarte gaten, de overblijfselen van supernova-explosies en botsende sterrenstelsels.

Wat Chandra bijzonder maakt is de extreem elliptische baan. Het observatorium reist tot 133.000 km van de aarde weg, ruim een derde van de afstand tot de maan, en daalt dan weer af tot zo'n 16.000 km. Die baan zorgt ervoor dat Chandra lange, ononderbroken waarnemingen kan doen buiten de storende invloed van de stralingsgordels rond de aarde.

Met een lengte van 13,8 meter was Chandra de zwaarste lading die ooit door een Space Shuttle is gelanceerd. Shuttle Columbia bracht het observatorium in juli 1999 de ruimte in. De spiegels aan boord zijn zo glad geslepen dat als je ze zouden opschalen naar de grootte van de aarde, de grootste oneffenheid nog geen twee meter hoog zou zijn.

De James Webb-ruimtetelescoop is qua massa lichter dan de Hubble, maar qua impact en afmetingen een ander verhaal. Het zonnescherm alleen al is zo groot als een tennisbaan, en de spiegel van 6,5 meter doorsnede is bijna drie keer breder dan die van Hubble. Webb kijkt in infrarood en kan daarmee door stofwolken heen turen die voor optische telescopen ondoordringbaar zijn.

De ontwikkeling van Webb begon in 1996. Oorspronkelijk gepland voor 2007 met een budget van 500 miljoen dollar, liep het project uit tot een lancering op eerste kerstdag 2021 met een totale kostenpost van 10 miljard dollar. Maar de resultaten rechtvaardigen elke cent: Webb heeft sterrenstelsels gefotografeerd die slechts enkele honderden miljoenen jaren na de oerknal zijn ontstaan.

Anders dan Hubble, die op zo'n 550 kilometer hoogte rond de aarde draait, staat Webb geparkeerd bij het tweede Lagrangepunt (L2), op 1,5 miljoen kilometer afstand. Daar draait de telescoop mee met de aarde om de zon en wijst het zonnescherm permanent weg van de zon, de aarde en de maan. Een reparatiemissie zoals bij Hubble is daardoor uitgesloten. Volgens ESA heeft de zuinige lancering door de Ariane 5-raket genoeg brandstof bespaard om Webb mogelijk twintig jaar te laten functioneren.

Envisat was een kolossale Europese satelliet van bijna tien meter lang, ontworpen om het klimaat en het milieu van de aarde in kaart te brengen. Met tien wetenschappelijke instrumenten aan boord kon Envisat alles meten: van de dikte van het poolijs tot de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer. Het was de grootste en meest complexe aardobservatiesatelliet die ESA ooit lanceerde.

Tien jaar lang leverde Envisat onafgebroken data. Het apparaat bracht onder meer de gevolgen van de tsunami in de Indische Oceaan in 2004 in kaart en volgde het smelten van ijskappen in Groenland en Antarctica. In april 2012 verloor ESA plotseling contact met de satelliet. Ondanks wekenlange pogingen om de verbinding te herstellen, bleek het onmogelijk. De exacte oorzaak is nooit met zekerheid vastgesteld, al wijzen analyses op een defecte voedingsregelaar.

Envisat cirkelt vandaag nog steeds als een dood stuk ruimtepuin rond de aarde. Volgens ESA duurt het zonder ingrijpen zo'n 150 jaar voordat de satelliet vanzelf terugvalt in de atmosfeer. Met zijn enorme omvang vormt Envisat een concreet risico voor andere satellieten. Het European Space Agency beschouwt het object als een van de meest zorgwekkende stukken ruimteafval in een lage baan.

Weinig wetenschappelijke instrumenten hebben de populaire verbeelding zo geprikkeld als de Hubble-ruimtetelescoop. Vernoemd naar astronoom Edwin Hubble, werd het observatorium in april 1990 door de Space Shuttle Discovery in een baan gebracht. Hubble is ongeveer zo groot als een stadsbus en weegt ruim elf ton.

De start was ronduit pijnlijk. Al snel na de lancering bleek dat de hoofdspiegel een fabricagefout had: een afwijking van 2,2 micrometer, dunner dan een mensenhaar, zorgde voor wazige beelden. NASA stuurde in 1993 een astronautenteam om corrigerende optiek te installeren. Die missie, STS-61, geldt als een van de meest complexe reparaties in de ruimtevaartgeschiedenis en redde het project van een dure mislukking.

Sinds die reparatie heeft Hubble meer dan anderhalf miljoen waarnemingen gedaan. De telescoop heeft bijgedragen aan de ontdekking dat het heelal versneld uitdijt, een bevinding die in 2011 tot de Nobelprijs voor de Natuurkunde leidde. Anders dan opvolger Webb kan Hubble ook in zichtbaar en ultraviolet licht waarnemen. Na meer dan 35 jaar draait het apparaat nog steeds zijn rondjes, al kampt het de laatste jaren vaker met technische problemen aan de gyroscopen die het observatorium stabiliseren.

Het Compton Gamma Ray Observatory, vernoemd naar Nobelprijswinnaar Arthur Holly Compton, was een observatorium dat gammastraling bestudeerde. Gammastraling ontstaat bij de meest energierijke processen in het heelal: supernova's, actieve kernen van sterrenstelsels en mysterieuze gammaflitsen die in fracties van een seconde meer energie vrijgeven dan de zon in haar hele bestaan.

Met ruim zestien ton was het Compton-observatorium ten tijde van de lancering het zwaarste wetenschappelijke instrument dat ooit door een Space Shuttle de ruimte in was gebracht. De Shuttle Atlantis lanceerde het in april 1991. Aan boord zaten vier hoofdinstrumenten die samen het volledige gammaspectrum afdekten.

In negen jaar operationele dienst ontdekte Compton onder meer dat gammaflitsen niet uit onze Melkweg komen, maar van miljarden lichtjaren afstand. Die bevinding veranderde het complete beeld van deze verschijnselen. In 2000 besloot NASA het observatorium gecontroleerd uit zijn baan te halen nadat een van de drie gyroscopen uitviel. Hoewel het toestel technisch gezien nog kon functioneren, achtte NASA het risico van een ongecontroleerde terugkeer te groot gezien de massa. Op 4 juni 2000 stortte Compton neer in de Stille Oceaan.

Saljoet 7 was het laatste ruimtestation in de Sovjet-Saljoetreeks en een directe voorloper van Mir. Het station ontving tussen 1982 en 1986 in totaal twaalf bemande missies en twee onbemande bevoorradingsvluchten. Qua afmetingen was Saljoet 7 vergelijkbaar met een brede treinwagon: zo'n 16 meter lang en maximaal 4,2 meter in doorsnede.

Het station werd beroemd door een dramatisch incident in februari 1985. Na maanden zonder bemanning viel alle communicatie weg. Een volledig stroomverlies had het station tot een dode, bevroren huls gemaakt. Kosmonauten Vladimir Dzjanibekov en Viktor Savinich werden met Sojoez T-13 eropaf gestuurd in wat veel ruimtevaarthistorici beschouwen als de meest riskante reddingsmissie ooit. Ze moesten handmatig koppelen aan een niet-meewerkend station, in het donker, bij temperaturen ver onder het vriespunt.

De kosmonauten slaagden erin Saljoet 7 weer tot leven te wekken. Na het herstel bleef het station nog ruim een jaar operationeel. In 1986 werd veel apparatuur overgebracht naar het nieuwere Mir-station. Saljoet 7 werd uiteindelijk in februari 1991 ongecontroleerd uit zijn baan getrokken. Brokstukken kwamen neer nabij het Argentijnse stadje Capitán Bermúdez.

Skylab was het eerste ruimtestation van de Verenigde Staten en hield een bijzonder record: het was het zwaarste object dat ooit in een enkele lancering in een baan om de aarde werd gebracht. Een Saturn V-raket, hetzelfde type dat astronauten naar de maan stuurde, bracht de 77 ton zware werkplaats in mei 1973 naar een hoogte van zo'n 435 kilometer.

De lancering verliep allerminst vlekkeloos. Tijdens de vlucht scheurde het meteorietenschild los, waardoor ook een van de twee zonnepanelen afbrak. Zonder schild liep de temperatuur binnen op tot 52 graden Celsius. De eerste bemanning, gelanceerd elf dagen later, voerde noodreparaties uit die de missie redden. Ze installeerden een provisorisch zonnescherm en wisten het overgebleven zonnepaneel los te wrikken. Het bewoonbare volume van Skylab was met 283 kubieke meter indrukwekkend: groter dan dat van menig appartement.

Drie bemanningen bezochten het station, met verblijven van 28, 59 en 84 dagen. NASA had plannen om Skylab met een Space Shuttle naar een hogere baan te slepen, maar de Shuttle was niet op tijd klaar. Door toegenomen zonneactiviteit daalde de baan sneller dan verwacht. Op 11 juli 1979 viel Skylab terug naar de aarde. Brokstukken kwamen verspreid terecht in West-Australië. De gemeente Esperance stuurde NASA schertsend een boete van 400 dollar voor het dumpen van afval, een rekening die pas in 2009 door een Amerikaanse radiopresentator werd betaald.

Tiangong, Chinees voor 'hemels paleis', is het op twee na zwaarste kunstmatige object dat momenteel rond de aarde draait. Het station bestaat uit drie modules: de kernmodule Tianhe (gelanceerd in april 2021) en de laboratoriummodules Wentian en Mengtian, die in 2022 werden gekoppeld. Met aangedokte Shenzhou- en Tianzhou-vaartuigen weegt het complex zo'n honderd ton.

Dat is circa een vijfde van de massa van het ISS, maar Tiangong compenseert met iets wat geen ander ruimtestation kan claimen: het is volledig ontworpen, gebouwd en gelanceerd door één land. China begon met ruimtestations via de kleinere testlaboratoria Tiangong-1 (2011) en Tiangong-2 (2016), die elk slechts circa 8,5 ton wogen. Het huidige station is een compleet ander kaliber, met een permanent team van drie taikonauten.

China heeft plannen om het station in de toekomst uit te breiden. Daarnaast ontwikkelt het land de Xuntian-ruimtetelescoop, een Hubble-achtig observatorium dat in dezelfde baan als Tiangong zal vliegen en voor onderhoud aan het station kan koppelen. De spiegel van Xuntian wordt iets kleiner dan die van Hubble, maar het gezichtsveld wordt driehonderd keer groter.

Mir, Russisch voor 'vrede' of 'wereld', was het eerste modulaire ruimtestation in de geschiedenis. De kernmodule werd op 19 februari 1986 gelanceerd, en in de tien jaar die volgden werden zes extra modules aangekoppeld. Tegen de tijd dat het station compleet was, woog het bijna 130 ton en bood het een bewoonbaar volume van ruim 350 kubieke meter, vergelijkbaar met het interieur van een Boeing 747.

Het station overleefde de val van de Sovjet-Unie, wat tot surreële situaties leidde. Kosmonaut Sergej Krikaljov bevond zich aan boord toen de Sovjet-Unie ophield te bestaan in december 1991. Zijn terugkeer werd uitgesteld en hij bleef 311 dagen in de ruimte, twee keer zo lang als gepland. Hij werd wel 'de laatste Sovjetburger' genoemd.

Later in de jaren negentig kampte Mir met zware tegenslagen. In februari 1997 brak een brand uit in een zuurstofgenerator en in juni van dat jaar botste een onbemand Progress-vrachtschip tegen de Spektr-module, waardoor het station decompressie opliep. Ondanks alles bleef Mir operationeel tot 2001. Het Shuttle-Mir-programma bracht Amerikaanse astronauten aan boord, een samenwerking die de basis legde voor het ISS. Op 23 maart 2001 werd het station gecontroleerd uit zijn baan gehaald en stortte het neer in de Stille Oceaan nabij Fiji.

Geen enkel individueel Starlink-toestel haalt deze lijst op eigen kracht. Maar als geheel vormt de Starlink-constellatie verreweg de grootste door mensen gemaakte aanwezigheid in de ruimte. In maart 2026 telde de constellatie meer dan 10.000 actieve satellieten, goed voor zo'n 65 procent van alle werkende satellieten in een baan om de aarde. SpaceX lanceerde het eerste operationele groepje van zestig stuks in mei 2019.

Elke Starlink-satelliet weegt, afhankelijk van de versie, tussen de 260 en 800 kilogram. De nieuwste v2-mini variant weegt zo'n 800 kilo en meet 4,1 bij 2,7 meter. Opgeteld komt de totale massa van de constellatie boven de vijf miljoen kilogram uit. Dat is ruim twaalf keer het gewicht van het Internationaal Ruimtestation.

De constellatie levert breedband-internet in meer dan 150 landen en bereikte begin 2026 tien miljoen abonnees. SpaceX heeft goedkeuring van de FCC voor 15.000 satellieten van de tweede generatie, met plannen voor uiteindelijk 42.000 stuks. Astronomen maken zich zorgen: de satellieten zijn soms zichtbaar als heldere strepen op telescoopbeelden, wat wetenschappelijke waarnemingen verstoort. SpaceX probeert dat te beperken door satellieten minder reflecterend te maken en hun baanhoogte te verlagen naar 480 kilometer.

Het Internationaal Ruimtestation is het zwaarste en grootste kunstmatige object dat ooit in een baan om de aarde heeft gecirkeld. Met een spanwijdte van 109 meter langs de vakwerkstructuur en een modulelengte van 73 meter is het station vergelijkbaar met een volledig voetbalveld. Volgens NASA weegt het geheel circa 420.000 kilogram, ruwweg het gewicht van 280 personenauto's.

De bouw begon op 20 november 1998 met de lancering van de Russische Zarja-module. In de 23 jaar die volgden werden meer dan veertig modules, knooppunten, luchtsleuzen en andere elementen toegevoegd, vervoerd door 37 Space Shuttle-vluchten en vijf Russische raketten. Het station biedt een bewoonbaar volume van 388 kubieke meter en een totaal onder druk staand volume van zo'n 1.000 kubieke meter, vergelijkbaar met het interieur van een Boeing 747. Sinds november 2000 is het ISS onafgebroken bewoond, de langste aaneengesloten menselijke aanwezigheid in de ruimte.

Het station draait met een snelheid van 27.600 kilometer per uur rond de aarde en voltooit elke 93 minuten een omloop. Meer dan 290 mensen uit 26 landen hebben het bezocht. De kosten worden geschat op meer dan 150 miljard dollar over de gehele levensduur. NASA is van plan het ISS rond 2030 uit zijn baan te halen met een speciaal ontwikkeld de-orbitvoertuig, waarna het station gecontroleerd in de Stille Oceaan zal neerstorten.