12 Grootste Door De Mens Veroorzaakte Explosies Ooit
De krachtigste door de mens veroorzaakte explosie produceerde een vuurbal van acht kilometer breed, een paddenstoelwolk die tot in de mesosfeer reikte en een schokgolf die drie keer de aarde rondging. Die ene Russische waterstofbom uit 1961 had tien keer meer vernietigingskracht dan alle conventionele explosieven die in de Tweede Wereldoorlog zijn gebruikt, bij elkaar opgeteld.
Deze lijst rangschikt de twaalf krachtigste explosies die de mens ooit heeft veroorzaakt op basis van hun explosieve kracht, uitgedrukt in kiloton of megaton TNT-equivalent. De selectie omvat zowel nucleaire als niet-nucleaire explosies, van tragische industriële rampen tot opzettelijke wapentests. De schaal loopt uiteen van één kiloton (de havenexplosie in Beiroet in 2020) tot vijftigduizend kiloton (de Tsar Bomba). Dat verschil, een factor vijftigduizend, is nauwelijks te bevatten.
Wat opvalt: de niet-nucleaire explosies in deze lijst waren vrijwel allemaal ongelukken. De nucleaire explosies waren dat vrijwel nooit. De grens tussen beide categorieën markeert een van de scherpste omslagpunten in de menselijke geschiedenis.
Havenexplosie van Beiroet (2020)
Om 18:07 lokale tijd op 4 augustus 2020 ontplofte een loods in de haven van Beiroet met een kracht die het hele oostelijke Middellandse Zeegebied deed trillen. Ongeveer 2.750 ton ammoniumnitraat, zes jaar eerder in beslag genomen van een vrachtschip en sindsdien zonder enige veiligheidsmaatregel opgeslagen, detoneerde nadat een brand in een aangrenzend pakhuis met vuurwerk oversloeg.
De explosie creëerde een krater van 140 meter breed, veroorzaakte een seismische schok van 3,3 op de schaal van Richter en was voelbaar tot op Cyprus, meer dan 240 kilometer verderop. De rode-oranje wolk boven de stad, gevolgd door een wit condensatiewolkfront dat zich met supersonische snelheid door de straten bewoog, werd vastgelegd door tientallen beveiligingscamera's en mobiele telefoons. Het beeldmateriaal ging binnen uren viraal en maakte deze ramp tot de meest gefilmde explosie in de geschiedenis.
De tol was verwoestend: minstens 218 doden, meer dan 7.000 gewonden en 300.000 daklozen. Negen ziekenhuizen raakten beschadigd, midden in de COVID-19-pandemie. De materiële schade werd geschat op 15 miljard dollar, zo'n 75 procent van het volledige BBP van Libanon. Onderzoekers van de Universiteit van Sheffield schatten de explosieve kracht op 0,5 tot 1,1 kiloton TNT. Lawrence Livermore National Laboratory bevestigde later een schatting van rond de 1 kiloton.
💡 Wist je dat? De graansilo's naast het epicentrum, betonnen kolossen van veertig meter hoog, absorbeerden een deel van de schokgolf en beschermden daarmee het stadsdeel erachter. Ze staan er deels nog, als verwrongen monument.
Explosie van Oppau (1921)
Op een ochtend in september 1921 probeerden arbeiders van een BASF-fabriek in het Duitse Oppau een samengekoekte berg kunstmest los te maken met dynamiet. Dat hadden ze al meer dan twintigduizend keer eerder gedaan, zonder problemen. Maar deze keer ging het mis. De 4.500 ton opgeslagen ammoniumnitraatsulfaat detoneerde met een kracht van naar schatting 1 tot 1,5 kiloton TNT.
De explosie sloeg een krater van 90 bij 125 meter en 19 meter diep. Het stadje Oppau werd vrijwel van de kaart geveegd: meer dan 80 procent van de gebouwen werd verwoest. Tussen de 500 en 600 mensen kwamen om het leven, zo'n 2.000 raakten gewond. De knal was hoorbaar tot in München, ruim 300 kilometer verderop. In de stad Worms, negen kilometer van de fabriek, sprongen de middeleeuwse glas-in-loodramen van de kathedraal uit de sponningen.
De ramp in Oppau geldt als een van de eerste grote industriële explosierampen van de twintigste eeuw. De wetenschappelijke studie van de schokgolven leverde baanbrekende inzichten op in de akoestische voortplanting door de atmosfeer, die nog decennia later werden gebruikt bij het monitoren van kernproeven.
💡 Wist je dat? Na de ramp beweerde BASF dat dynamiet gebruiken om samengekoekte kunstmest los te peuteren een volstrekt normale procedure was. Ze hadden het 20.000 keer eerder gedaan zonder incident.
Explosie van Halifax (1917)
In de ochtend van 6 december 1917 voer het Franse vrachtschip SS Mont-Blanc de haven van Halifax binnen, volgeladen met 2.653 ton explosieven bestemd voor het westelijk front. In de nauwe havenmond botste het schip met de Noorse SS Imo. Vonken bij de aanvaring ontstaken de lading benzeen aan dek, en de Mont-Blanc vatte vlam.
Twintig minuten lang dreef het brandende schip richting de kade terwijl nieuwsgierige stadsbewoners vanuit ramen en straten toekeken. Om 9:04:35 uur detoneerde de volledige lading met een kracht van naar schatting 2,9 kiloton TNT. Het was de krachtigste door de mens veroorzaakte explosie tot dan toe. Een paddenstoelwolk steeg zes kilometer op. De schokgolf verwoestte alles binnen een straal van twee kilometer volledig. Een tsunami van achttien meter overspoelde de haven.
Bijna 2.000 mensen kwamen om het leven, 9.000 raakten gewond, waarvan vele blind door rondvliegend glas. Zo'n 6.000 mensen werden dakloos. De volgende ochtend volgde een zware sneeuwstorm die de reddingsoperatie bemoeilijkte. Historicus Jay White concludeerde in 1994 dat Halifax tot op de dag van vandaag onovertroffen blijft als je vijf criteria combineert: slachtofferaantal, kracht van de explosie, verwoestingsradius, hoeveelheid explosief materiaal en totale materiële schade.
💡 Wist je dat? Een anker van de Mont-Blanc, ruim een halve ton zwaar, werd door de explosie bijna vier kilometer door de lucht geslingerd en landde aan de andere kant van het schiereiland.
Texas City-ramp (1947)
Op de ochtend van 16 april 1947 brak brand uit in het ruim van de SS Grandcamp, die in de haven van Texas City lag met zo'n 2.300 ton ammoniumnitraatkunstmest aan boord. De brandweer probeerde het vuur te blussen, maar om 9:12 uur ontplofte het schip met een kracht van naar schatting 2,9 kiloton TNT.
De explosie zond brokstukken met supersonische snelheid de lucht in. Vliegtuigen die boven de haven vlogen werden uit de lucht geslagen. De nabijgelegen Monsanto Chemical Company werd volledig weggevaagd, met 145 werknemers erin. Alles binnen een radius van 600 meter werd verwoest. De schokgolf was tot op 250 kilometer afstand voelbaar.
Maar het was nog niet voorbij. De brandende resten van de Grandcamp staken een nabijgelegen schip aan, de SS High Flyer, die eveneens ammoniumnitraat aan boord had. Vijftien uur later ontplofte ook dat schip. In totaal kwamen 581 mensen om het leven en raakten meer dan 5.000 gewond. De ramp geldt als het zwaarste industriële ongeluk in de Amerikaanse geschiedenis en leidde tot fundamentele hervormingen in de regelgeving rond de opslag en het transport van gevaarlijke stoffen.
💡 Wist je dat? De detonatie van de Grandcamp was zo krachtig dat de tweeduizend ton zware ankerketting van het schip als een soort zweep door de haven slingerde en gebouwen op honderden meters afstand vernielde.
De 'British Bang' op Helgoland (1947)
Twee dagen na de ramp in Texas City, aan de andere kant van de Atlantische Oceaan, vond een heel andere explosie plaats. De Britse Royal Navy besloot om het eiland Helgoland, een zwaar versterkt Duits marinebollwerk in de Noordzee, te ontdoen van zijn bunkers, onderzeeërsbasis en luchtafweergeschut. De methode: 6.700 ton overtollige munitie uit de Tweede Wereldoorlog op het eiland stapelen en alles tegelijk laten ontploffen.
Op 18 april 1947 drukte een Britse marineofficier op de knop. De explosie, met een geschatte kracht van 3,2 kiloton TNT, was een van de spectaculairste beelden van het naoorlogse tijdperk. Een gigantische paddenstoelwolk steeg op boven het kleine eiland. Het Guinness Book of Records vermeldt de detonatie als de grootste geplande niet-nucleaire explosie ooit.
Het doel was ambitieus: het eiland volledig verwoesten, zodat het nooit meer als militaire basis kon dienen. Dat lukte niet helemaal. Een aanzienlijk deel van de versterkingen overleefde de klap, hoewel de zuidelijke punt van het eiland grotendeels werd weggeblazen. In 1952 werd Helgoland teruggegeven aan Duitsland, en het eiland is sindsdien herbouwd als toeristenbestemming. De kraters van de British Bang zijn er nog steeds zichtbaar.
💡 Wist je dat? De Britten wilden aanvankelijk het hele eiland laten verdwijnen, maar Helgoland bleek te taai. De rode zandsteen van het eiland absorbeerde een deel van de schokgolf in plaats van te versplinteren.
Minor Scale (1985)
In de woestijn van New Mexico, op dezelfde testlocatie waar veertig jaar eerder de eerste atoombom afging, stapelde het Amerikaanse Defense Nuclear Agency bijna 4.700 ton ammoniumnitraat met brandstofolie op tot een enorme piramide. Op 27 juni 1985 werd het geheel in een keer tot ontploffing gebracht. Het doel: observeren hoe een explosie met de kracht van een klein kernwapen militaire hardware zou beïnvloeden, zonder daadwerkelijk een kernwapen te hoeven inzetten.
De resulterende explosie van zo'n 4,7 kiloton TNT was de krachtigste geplande niet-nucleaire detonatie in de geschiedenis. Ter vergelijking: dat is ruwweg een derde van de kracht van Little Boy, de atoombom op Hiroshima. Op foto's van de test is een F-4 Phantom-straaljager te zien die op enkele honderden meters van het epicentrum staat, bedolven onder puin en stof.
Minor Scale leverde waardevolle data op over schokgolfpropagatie, thermische effecten en de overlevingskans van militair materieel in de nabijheid van een nucleaire detonatie. De test werd uitgevoerd in het kader van de Koude Oorlog, toen beide supermachten de gevolgen van een nucleair conflict zo gedetailleerd mogelijk in kaart wilden brengen zonder het verdrag tegen bovengrondse kernproeven te schenden.
💡 Wist je dat? De explosie van Minor Scale produceerde een paddenstoelwolk die tot in Albuquerque zichtbaar was, ruim 150 kilometer verderop. Bewoners die niet op de hoogte waren van de test belden massaal de politie.
Little Boy over Hiroshima (1945)
Op de ochtend van 6 augustus 1945 opende bommenwerper Enola Gay zijn luiken boven Hiroshima. De uraniumbom Little Boy ontplofte op 580 meter hoogte met een kracht van circa 15 kiloton TNT. Een verblindende flits, een hittegolf van duizenden graden en een verwoestende schokgolf raasden door het stadscentrum.
Binnen seconden was vrijwel alles binnen een straal van anderhalve kilometer verwoest. De vuurbal ontstak branden die een vuurstorm veroorzaakten. Naar schatting van het Amerikaanse ministerie van Energie kwamen 70.000 tot 80.000 mensen direct om het leven. Tegen het einde van 1945 was het dodental opgelopen tot circa 140.000, doordat duizenden slachtoffers bezweken aan brandwonden, verwondingen en stralingsziekte.
Drie dagen later volgde een tweede bom, Fat Man, op Nagasaki. Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan. Het morele en strategische debat over de inzet van kernwapens tegen burgers woedt nog altijd. Hiroshima zelf is herbouwd tot een moderne stad van ruim een miljoen inwoners. Het Vredespark en het skelet van de Atoombomkoepel, het enige gebouw dat de explosie in het epicentrum deels overleefde, dienen als permanente herinnering.
💡 Wist je dat? De schaduw van een man die op de trappen van de Sumitomo-bank zat op het moment van de explosie is ingebrand in het steen. De 'nucleaire schaduw' is nu te zien in het Hiroshima Vredesmuseum.
Trinity-test (1945)
Om 5:29 uur 's ochtends op 16 juli 1945 veranderde de wereld voorgoed. In de woestijn van New Mexico, op een afgelegen vlakte die de Spanjaarden eeuwen eerder de 'Jornada del Muerto' hadden gedoopt (Reis van de Dood), detoneerde de eerste kernbom ooit. Het apparaat, een plutoniumbom met de weinig romantische bijnaam 'the Gadget', ontplofte bovenop een stalen toren met een kracht van circa 20 kiloton TNT.
De flits was zo helder dat hij op 290 kilometer afstand zichtbaar was. De hitte smolt het woestijnzand tot een groenig, glazig mineraal dat later 'trinitiet' werd gedoopt. Projectleider J. Robert Oppenheimer citeerde later de Bhagavad Gita: 'Nu ben ik de Dood geworden, de vernietiger van werelden.' Zijn collega Kenneth Bainbridge was nuchterder: 'Nu zijn we allemaal klootzakken.'
De Trinity-test bewees dat een kernwapen werkte en effende het pad voor de bommen op Hiroshima en Nagasaki drie weken later. Het markeerde ook het begin van een nieuw tijdperk: het nucleaire tijdperk, waarin de mensheid voor het eerst de technische middelen had om zichzelf uit te roeien.
💡 Wist je dat? Het woestijnzand dat door de hitte van de Trinity-test werd omgesmolten tot groenig glas is officieel een mineraal: trinitiet. Het is tegenwoordig verboden om het van de testlocatie mee te nemen.
Ivy Mike (1952)
Op 1 november 1952 testten de Verenigde Staten een apparaat dat de wereld opnieuw op zijn grondvesten deed trillen. Ivy Mike was de eerste echte waterstofbom: een thermonucleair wapen dat zijn vernietigingskracht haalde uit kernfusie in plaats van enkel kernsplijting. De explosie op het Enewetak-atol in de Stille Oceaan had een kracht van 10,4 megaton TNT, ruim vijfhonderd keer sterker dan de bom op Hiroshima.
Het eiland Elugelab, waar het apparaat stond opgesteld, verdween volledig. Op de plek waar kort daarvoor een koraaleiland lag, gaapte nu een onderzeese krater van bijna twee kilometer breed en vijftig meter diep. De paddenstoelwolk bereikte een hoogte van 37 kilometer en een diameter van meer dan 160 kilometer.
Er was één probleem: Ivy Mike was geen bruikbaar wapen. Het apparaat woog 62 ton en was zo groot als een klein gebouw, inclusief een cryogene installatie om het vloeibare deuterium op temperatuur te houden. Het bewees dat thermonucleaire fusie op grote schaal mogelijk was, maar het duurde nog twee jaar voordat de VS een draagbare waterstofbom hadden die in een vliegtuig paste.
💡 Wist je dat? Het apparaat voor Ivy Mike bevatte een enorme koelinstallatie die het deuterium op min 250 graden Celsius moest houden. Het geheel leek meer op een industriële fabriek dan op een bom.
Castle Bravo (1954)
Castle Bravo had een verwachte opbrengst van 6 megaton. Het werden er vijftien. De test op het Bikini-atol op 1 maart 1954 is de krachtigste kernexplosie die de Verenigde Staten ooit hebben uitgevoerd, en het werd een ramp die de wereld wakker schudde over de gevaren van radioactieve neerslag.
De wetenschappers hadden de bijdrage van het lithium-7-isotoop aan de fusiereactie onderschat. Het resultaat: een explosie die tweeënhalf keer krachtiger was dan verwacht, met een vuurbal van ruim zeven kilometer breed. De krater in het koraalrif mat bijna twee kilometer in doorsnede.
Maar de echte catastrofe was de fallout. De radioactieve neerslag verspreidde zich over een gebied van meer dan 18.000 vierkante kilometer. Het Japanse vissersschip Daigo Fukuryū Maru (Gelukkige Draak nr. 5), dat buiten de officiële gevarenzone opereerde, werd bedekt met radioactief koraalstof. Alle 23 bemanningsleden werden ziek, één overleed aan stralingsziekte. Het incident veroorzaakte een diplomatieke crisis tussen de VS en Japan en voedde wereldwijd de anti-kernwapenbeweging. Duizenden bewoners van de Marshalleilanden werden blootgesteld aan gevaarlijke stralingsniveaus. Sommige atollen zijn tot op de dag van vandaag onbewoonbaar.
💡 Wist je dat? De bewoners van het Rongelap-atol, 160 kilometer van de testlocatie, zagen witte 'sneeuw' op hun eiland neerdalen na de explosie. Kinderen speelden erin. Het was radioactief koraalstof.
Sovjet-test #219 (1962)
Op kerstavond 1962, het jaar van de Cubacrisis, brachten de Sovjets hun op een na krachtigste kernwapen tot ontploffing boven Nova Zembla. Test #219 had een opbrengst van 24,2 megaton TNT en was uniek omdat de bom niet vanuit een vliegtuig werd afgeworpen, maar met een intercontinentale ballistische raket (ICBM) werd afgevuurd. De lading detoneerde op 3,8 kilometer hoogte.
De verwoestingsradius bedroeg circa 41 kilometer. Binnen die cirkel zou een stad als Amsterdam volledig zijn weggevaagd. Derdegraadsbrandwonden waren te verwachten tot op 43 kilometer van het epicentrum. Door het strikte geheimhoudingsbeleid van de Sovjet-Unie zijn er geen foto's of video's van de test vrijgegeven.
Test #219 maakte deel uit van een reeks van 78 kernproeven die de Sovjet-Unie in 1962 uitvoerde, het productiekste testjaar uit de nucleaire geschiedenis. Drie andere tests dat jaar haalden elk zo'n 20 megaton. De golf van tests was deels een reactie op de Cubacrisis en deels een poging om zoveel mogelijk data te vergaren voordat het Partial Nuclear Test Ban Treaty van 1963 bovengrondse kernproeven verbood.
💡 Wist je dat? Test #219 vond plaats op kerstavond. In het Westen werd het pas dagen later opgemerkt via seismische stations, die de schokgolf registreerden als een 'aardbeving' in de Noordelijke IJszee.
Tsar Bomba (1961)
Verzamel alle explosieven die in de Tweede Wereldoorlog zijn gebruikt, alle bommen op Londen, Dresden, Tokio, alle granaten aan het oostfront, en vermenigvuldig dat met tien. Dat was de Tsar Bomba. Op 30 oktober 1961 om 11:32 uur Moskouse tijd liet een aangepaste Tupolev Tu-95V-bommenwerper het monster vallen boven Nova Zembla, een archipel in de Noordelijke IJszee. Een speciale parachute remde de val af om de bemanning de tijd te geven weg te komen. Het hielp maar net: het vliegtuig daalde door de schokgolf een kilometer en liep stralingsbeschadiging op.
De explosie had een kracht van 50 megaton TNT. De vuurbal was acht kilometer breed. De paddenstoelwolk reikte 64 kilometer hoog, tot in de mesosfeer, met een diameter van bijna 100 kilometer. Een verlaten dorp op 55 kilometer afstand werd volledig weggevaagd. De schokgolf ging drie keer de aarde rond. Ramen sprongen in het Noorse Finnmark, meer dan 900 kilometer verderop. De seismische schok was vergelijkbaar met een aardbeving van 5,0 tot 5,25 op de schaal van Richter.
Het oorspronkelijke ontwerp was gericht op 100 megaton, maar de Sovjets halveerden de kracht door het uranium-238 in de mantel te vervangen door lood. Daarmee produceerde 97 procent van de energie uit kernfusie in plaats van kernsplijting, wat de Tsar Bomba paradoxaal genoeg tot een van de 'schoonste' kernwapens ooit maakte: relatief weinig radioactieve neerslag voor zo'n monsterlijke kracht.
De test was bovenal een geopolitiek signaal. De Sovjet-Unie wilde de wereld laten zien dat ze een wapen van 'onbeperkte kracht' konden bouwen. Militair had de Tsar Bomba weinig nut: de bom was te zwaar voor conventionele bommenwerpers, te groot voor raketten, en de verwoesting was zo totaal dat er geen strategisch doel mee te bereiken viel dat een kleinere bom niet ook zou realiseren. Het was een demonstratie van terreur. Niets meer, niets minder.
💡 Wist je dat? In 2020 publiceerde Rusland geheime filmbeelden van de Tsar Bomba-test. De video toont de bemanning van de bommenwerper die na de afworp zwijgend door het raam kijkt, terwijl de hemel achter hen wit kleurt.
Ammoniumnitraat is de rode draad door een eeuw aan rampen
Vier van de twaalf explosies in deze lijst zijn veroorzaakt door ammoniumnitraat: Oppau (1921), Texas City (1947), Minor Scale (1985, opzettelijk) en Beiroet (2020). De stof, die als kunstmest miljoenen hectares landbouwgrond voedt, is tegelijk een van de gevaarlijkste chemische verbindingen die op grote schaal worden geproduceerd.
Ammoniumnitraat is op zichzelf niet brandbaar. Maar onder druk, bij temperaturen boven 190 graden Celsius, of in combinatie met brandbaar materiaal, kan het detoneren met verwoestende kracht. De factor die elke keer terugkomt: opslag. In Oppau lag 4.500 ton opgestapeld in een fabriek. In Texas City zat het in een scheepsruim. In Beiroet stond het zes jaar lang onbewaakt in een loods naast vuurwerk. De les is telkens dezelfde en wordt telkens opnieuw genegeerd: grote hoeveelheden ammoniumnitraat horen niet in de buurt van mensen, en al helemaal niet zonder strikte veiligheidsprotocollen.
Na de ramp in Toulouse in 2001 (de AZF-fabriek, 31 doden) en de explosie in Tianjin, China, in 2015 (173 doden) werden de regels in veel landen aangescherpt. Toch lag er in 2020 in Beiroet nog steeds 2.750 ton van het spul, zes jaar nadat de autoriteiten het in beslag namen. Soms zijn de gevaarlijkste explosieven niet de bommen, maar de bureaucratische nalatigheid eromheen.
Van kiloton naar megaton: de nucleaire schaalsprong die alles veranderde
Tussen de krachtigste niet-nucleaire explosie in deze lijst (Minor Scale, 4,7 kiloton) en de zwakste nucleaire explosie (Little Boy, 15 kiloton) zit een factor drie. Tussen Little Boy en de Tsar Bomba zit een factor drieduizend. Die twee sprongen samen illustreren de absurde schaalvergroting die kernwapens mogelijk maakten in minder dan twintig jaar.
De eerste atoombommen, Trinity en Little Boy, werkten op kernsplijting: het uiteenbreken van zware atoomkernen zoals uranium-235 of plutonium-239. Dat proces heeft een natuurlijk plafond. De waterstofbom verbrijzelde dat plafond door kernfusie toe te voegen: het samenvoegen van lichte waterstofkernen, hetzelfde proces dat de zon aandrijft. Een splijtingsbom fungeert daarbij als ontsteker voor de fusiereactie, en de fusiereactie kan theoretisch worden opgeschaald tot elke gewenste kracht. De Sovjet-fysici die de Tsar Bomba ontwierpen spraken van 'een explosief met praktisch onbeperkte kracht'.
Die onbegrensdheid is precies wat de kernwapenwedloop zo beangstigend maakte. In 1945 kon één bom één stad verwoesten. In 1961 kon één bom een gebied ter grootte van een klein land onbewoonbaar maken. Het Partial Nuclear Test Ban Treaty van 1963, dat bovengrondse kernproeven verbood, was niet alleen een milieuovereenkomst maar ook een stilzwijgende erkenning dat de mensheid een grens had bereikt die ze beter niet verder kon verkennen.
De Marshalleilanden betaalden de prijs voor de Koude Oorlog
Drie van de twaalf explosies in deze lijst vonden plaats op de Marshalleilanden: Ivy Mike (Enewetak, 1952) en Castle Bravo (Bikini, 1954) zijn de bekendste. Tussen 1946 en 1958 voerden de Verenigde Staten in totaal 67 kernproeven uit op deze afgelegen Stille Oceaan-atollen, met een gecombineerde kracht van 108 megaton TNT.
De bewoners werden keer op keer geëvacueerd, soms met beloftes dat ze snel konden terugkeren. Die beloftes werden zelden waargemaakt. Het Bikini-atol is nog altijd onbewoonbaar door de hoge cesium-137-niveaus in de bodem. De bevolking van Rongelap werd na Castle Bravo blootgesteld aan gevaarlijke doses straling en pas dagen later geëvacueerd. Volgens een studie uit 2019 is de achtergrondstraling op sommige Marshalleilanden nog steeds hoger dan in de omgeving van Tsjernobyl en Fukushima.
In 1986 sloten de VS en de Republiek der Marshalleilanden een Compact of Free Association, dat onder meer een Nuclear Claims Tribunal instelde. Het tribunaal kende 2,3 miljard dollar aan schadevergoeding toe, maar de VS hebben daarvan slechts 600 miljoen daadwerkelijk uitbetaald. De Marshalleilanden voeren tot op de dag van vandaag juridische strijd voor volledige compensatie. Het is een van de meest pijnlijke hoofdstukken uit de nucleaire geschiedenis, en een dat zelden de aandacht krijgt die het verdient.
De kracht van deze explosies vergeleken met het dagelijks leven
Kilotonnen en megatonnen zijn abstracte eenheden. Een paar vergelijkingen maken de schaal concreter. De explosie in Beiroet (circa 1 kiloton) was honderd keer krachtiger dan de MOAB, de zwaarste niet-nucleaire bom in het Amerikaanse arsenaal (0,011 kiloton). Trinity (20 kiloton) komt overeen met de explosieve kracht van ongeveer 600 volgeladen tankwagens met benzine die tegelijk ontploffen. Castle Bravo (15 megaton) produceerde evenveel energie als de stad New York in drie maanden verbruikt aan elektriciteit.
En de Tsar Bomba? De 50 megaton van die ene test komt overeen met tien procent van de gecombineerde kracht van alle kernproeven die ooit zijn uitgevoerd. De vuurbal was zo groot dat hij de grond zou raken als de bom op zeeniveau was gedetoneerd in plaats van op vier kilometer hoogte. De thermische straling zou op 55 kilometer afstand nog derdegraadsbrandwonden veroorzaken. Een stad als Amsterdam zou bij een voltreffer tot aan de buitenwijken van Utrecht zijn weggevaagd.
Het Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty (CTBT) uit 1996, dat bovengrondse, onderwater- en ondergrondse kernproeven verbiedt, is door de meeste landen ondertekend maar nog niet door alle kernmachten geratificeerd. In oktober 2025 maakte president Trump bekend dat de VS opnieuw kernproeven overwegen. Rusland testte een onderwaterdrone. De wereld heeft deze lijst liever niet langer zien worden.
