12 Grootste Paardenrassen Ter Wereld

Het begon allemaal met één merrie. Old Granny, een crèmekleurig trekpaard van onbekende afkomst, dook rond 1900 op in Iowa en bleek haar opvallende goudkleurige vacht consequent door te geven aan haar nakomelingen. Fokker Harry Lakin zag potentieel en begon gericht te fokken. In 1944 werd het ras officieel erkend als het American Cream Draft, het enige trekpaardenras dat volledig in de Verenigde Staten is ontstaan.

De kenmerkende crèmekleurige vacht, gecombineerd met amberkleurige ogen en een roze huid, maakt deze paarden direct herkenbaar. Onder die opvallende buitenkant schuilt een stevig gebouwd werkpaard met een brede borst en sterke benen. Ze zijn iets lichter dan de meeste andere rassen op deze lijst, maar compenseren dat met een buitengewoon vriendelijk en werkwillig karakter.

Het ras heeft het zwaar gehad. Na de Tweede Wereldoorlog kelderden de aantallen toen machines het werk op de boerderij overnamen. In de jaren zeventig waren er nog maar een paar dozijn exemplaren over. Dankzij een kleine groep toegewijde fokkers groeit de populatie weer langzaam, maar het ras staat nog altijd als 'critical' op de lijst van de Livestock Conservancy.

In de steile, beboste hellingen van het Juragebergte op de grens van Frankrijk en Zwitserland ontstond een paard dat perfect paste bij het ruige terrein. De comtois is compact, laaggebouwd en beschikt over een achterhand die onevenredig zwaar bespierd is. Precies wat je nodig hebt als je boomstammen van een berghelling moet slepen.

De geschiedenis van dit ras gaat ver terug. Al in de zesde eeuw werden deze paarden genoemd als krijgsrossen van de Bourgondische legers. Later dienden ze als cavaleriepaarden onder Lodewijk XIV. Maar hun ware talent lag altijd in het werk: bosbouw, akkerbouw en het trekken van zware ladingen door onbegaanbaar terrein. In tegenstelling tot veel andere trekrassen heeft de comtois die rol nooit helemaal verloren.

Vandaag de dag is de comtois het meest voorkomende trekpaardenras in Frankrijk, met ruim 15.000 geregistreerde exemplaren. Je herkent ze aan hun kenmerkende kastanjebruine vacht met lichtere, soms bijna blonde manen en staart. In de Franse bosbouw worden ze nog altijd dagelijks ingezet op plekken waar machines niet kunnen komen.

Als je in Kopenhagen een brouwerswagen van Carlsberg voorbij ziet komen, getrokken door zware kastanjebruine paarden, dan kijk je naar Jutlanders. Dit Deense trekras is onlosmakelijk verbonden met de beroemdste brouwerij van het land en dat partnerschap loopt al meer dan een eeuw.

Het ras dankt zijn naam aan het schiereiland Jutland, waar het in de negentiende eeuw werd ontwikkeld. Een cruciale rol speelde de Suffolk Punch-hengst Oppenheimer LXII, die in de jaren 1860 vanuit Engeland naar Denemarken werd geïmporteerd. Via zijn nakomeling Oldrup Munkedal drukte deze hengst een onuitwisbaar stempel op het ras. Vandaar dat de Jutlander qua uiterlijk veel weg heeft van de Suffolk Punch: dezelfde compacte, ronde bouw en bijna altijd een kastanjebruine vacht.

Ondanks hun bescheiden schofthoogte zijn Jutlanders verrassend zwaar en krachtig. Hun brede borst en korte, gespierde benen maken ze bij uitstek geschikt voor trekkracht. Tegenwoordig zijn er naar schatting nog zo'n duizend raszuivere Jutlanders, waarmee het ras tot de zeldzamere trekpaarden behoort.

Tussen de grove, zwaargebouwde trekpaarden van Europa valt de boulonnais op als een verschijning apart. Waar andere koudbloeden kracht uitstralen in elke vezel, combineert dit Franse ras die kracht met een elegantie die je niet verwacht bij een paard van bijna een ton. Niet voor niets staat de boulonnais bekend als 'het marmerwitte paard' of zelfs 'de volbloed onder de koudbloeden'.

Die elegantie is geen toeval. Eeuwen geleden werd er Arabisch en Iberisch bloed ingebracht, wat het ras een fijner hoofd, een hogere halsaanzet en een opmerkelijk vloeiende beweging gaf. De witte of grijze vacht versterkt het effect. In tegenstelling tot de meeste andere trekrassen heeft de boulonnais nauwelijks behang rond de hoeven, wat bijdraagt aan het gestroomlijnde uiterlijk.

Historisch gezien had de boulonnais een bijzondere functie: het vervoeren van verse vis van de haven van Boulogne-sur-Mer naar de markten van Parijs. Het lichtere type, de mareyeur, moest de ruim tweehonderd kilometer in één etmaal afleggen, inclusief de lading. Dat vroeg om snelheid én uithoudingsvermogen. Vandaag de dag zijn er minder dan duizend boulonnais over in Europa. De twee wereldoorlogen verwoestten de belangrijkste fokgebieden in Noord-Frankrijk, en het ras heeft zich nooit volledig hersteld.

Julius Caesar beschreef ze al. In zijn Commentarii de Bello Gallico noemde hij de paarden uit de Ardennen 'rustiek, hard en onvermoeibaar' en adviseerde hij ze in te zetten bij de zware cavalerie. Tweeduizend jaar later klopt die omschrijving nog steeds. De ardenner is een van de oudste gedocumenteerde trekpaardenrassen van Europa, en ondanks eeuwen van kruising en veredeling is de kern van het ras nauwelijks veranderd.

Wat de ardenner bijzonder maakt, is de verhouding tussen hoogte en gewicht. Met een schofthoogte die zelden boven de 163 centimeter uitkomt, is dit geen opvallend groot paard. Maar het gewicht vertelt een ander verhaal: een volwassen ardenner weegt tot duizend kilo, samengeperst in een compact, extreem gespierd lichaam. De achterhand is buitenproportioneel krachtig, de benen zijn kort en zwaar bebaard.

Napoleon nam ardenners mee op zijn rampzalige veldtocht naar Rusland in 1812. De paarden overleefden de terugtocht uit Moskou terwijl duizenden andere paarden bezweken. Die taaiheid typeert het ras. In België en Luxemburg worden ardenners nog dagelijks ingezet in de bosbouw, waar ze boomstammen slepen over terrein dat voor machines ontoegankelijk is. Het officiële stamboek werd in 1929 opgericht, met aparte registers in Frankrijk, België en Luxemburg.

Dit is het paard waarmee Australië werd opgebouwd. Toen Europese kolonisten in de negentiende eeuw het Australische binnenland begonnen te ontginnen, hadden ze een paard nodig dat bestand was tegen de hitte, het ruige terrein en het slopende werk. De oplossing: het beste combineren van vier bewezen trekrassen. Shires, clydesdales, percherons en Suffolk Punches werden naar Australië verscheept en met elkaar gekruist.

Het resultaat is een veelzijdig werkpaard dat de kracht van zijn Europese voorouders combineert met een aanpassing aan het Australische klimaat. Het Australisch trekpaard is iets lichter gebouwd dan de meeste andere rassen op deze lijst, maar compenseert dat met een uitzonderlijk uithoudingsvermogen en een nuchter, onverstoorbaar karakter.

Opvallend is hoe jong het ras formeel is. Pas in 1976 werd er een registratiesysteem opgezet, en het stamboek dateert uit 1979. Daarvoor werden de paarden gewoon als trekpaarden gehouden zonder formele rasregistratie. Net als veel andere trekrassen liepen de aantallen sterk terug door de mechanisatie van de landbouw. In 2009 waren er naar schatting nog iets meer dan duizend exemplaren.

Het enige inheemse koudbloedras van Nederland heeft zijn thuisbasis in Zeeland, en dat is geen toeval. De zware zeeklei van de Zeeuwse akkers vroeg om een paard met uitzonderlijke trekkracht, en precies dat leverden de fokkers. Het Nederlands trekpaard is het zwaarste trekpaard in verhouding tot zijn schofthoogte. Bij een hoogte van rond de 1,60 meter kan het gewicht oplopen tot duizend kilo, een verhouding die geen ander ras evenaart.

Het stamboek werd op 22 december 1914 opgericht als 'Stamboek voor het Nederlandsche Trekpaard'. Het ras gaat terug op een oud type werkpaard dat al in de Middeleeuwen werd gebruikt, later veredeld met Belgische trekpaarden en ardenners. Tijdens de Eerste Wereldoorlog stroomden Belgische trekpaarden de grens over naar Nederland om aan het oorlogsgeweld te ontsnappen, en dat fokmateriaal gaf het Nederlandse ras een flinke impuls.

Na de Tweede Wereldoorlog stortte de populatie in. In 1950 waren er nog honderdduizenden werkpaarden in de Lage Landen, in 1980 resteerden er een paar duizend. Dat het Nederlands trekpaard er nog is, dankt het aan twee Zeeuwse tradities: het ringrijden op Walcheren en de straô in Noordwelle. Die folkloristische evenementen hielden de vraag naar het ras in stand. Vandaag wordt het paard ook ingezet in de bosbouw en bij natuurbeheer, en de Stichting Zeldzame Huisdierrassen beschouwt het als bedreigd.

Elk levend exemplaar van dit ras stamt in mannelijke lijn af van één hengst: Crisp's Horse of Ufford, geboren in 1768. Dat is geen overdrijving maar een gedocumenteerd feit. De Suffolk Punch is het oudste Britse trekpaardenras dat in zijn huidige vorm herkenbaar is, met een eerste schriftelijke vermelding in William Camdens Britannia uit 1586.

Het ras is altijd voskleurig, zonder uitzondering. De Suffolk Horse Society onderscheidt zeven tinten vos, van bleek en meelachtig tot bijna bruin, maar andere kleuren bestaan niet binnen het ras. De naam 'Punch' verwijst naar het Oudengelse woord voor een kort, gedrongen persoon, en dat beschrijft het paard perfect. Korter en compacter dan de shire of clydesdale, maar met een borstomvang die groter kan zijn dan die van beide. De benen zijn opvallend kort en vrijwel kaal, zonder het zware behang van andere Britse trekrassen.

Die korte benen waren geen esthetische keuze maar een praktische. Op de zware, moerassige kleigronden van East Anglia had je niets aan lange benen met zwaar behang dat modder opzuigt. Je had een laag zwaartepunt nodig, droge benen en een enorme trekkracht. De Suffolk Punch werd letterlijk gefokt om te trekken tot hij erbij neerviel. Bij keuringen in de achttiende en negentiende eeuw moest een paard een boomstam proberen weg te trekken, en zelfs als dat niet lukte, slaagde het voor de test als het op de voorknieën ging liggen van inspanning.

In 1966 werden er in heel Groot-Brittannië slechts negen veulens geregistreerd. Het ras balanceerde op de rand van uitsterven. Sindsdien is het langzaam hersteld, maar met minder dan driehonderd fokdieren staat de Suffolk Punch nog altijd als 'critical' op de lijst van de Rare Breeds Survival Trust.

Je hoeft geen paardenkenner te zijn om een clydesdale te herkennen. De combinatie van imposante hoogte, opvallende witte aftekeningen op de benen en het kenmerkende zijdezachte behang rond de hoeven maakt deze Schotten direct herkenbaar. In Amerika kennen de meeste mensen ze van de Budweiser-reclames, waarin een span van acht clydesdales een brouwerswagen door besneeuwde landschappen trekt.

Het ras ontstond in de achttiende eeuw in het dal van de Clyde in Lanarkshire. Vlaamse hengsten, geïmporteerd uit de Lage Landen, werden gekruist met lokale merries. Eén van de stichtingshengsten was een naamloze zwarte hengst uit Engeland, eigendom van John Paterson van Lochlyloch. Bijna alle huidige clydesdales zijn terug te voeren op deze kruisingen. Het eerste stamboek werd opgericht in 1877, en in de jaren erna werden duizenden exemplaren verscheept naar alle hoeken van het Britse Rijk. In Australië kregen ze de eretitel 'het ras waarmee het land werd gebouwd'.

Interessant is dat het uiterlijk van de clydesdale flink is veranderd. In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw was het een compacter, gedrongener paard, kleiner dan de shire. Vanaf de jaren veertig begonnen fokkers bewust te selecteren op hoogte en showkwaliteiten. Het moderne ras is daardoor aanzienlijk groter dan zijn voorouders. In de jaren zeventig beschouwde de Rare Breeds Survival Trust het ras als kwetsbaar voor uitsterven. Sindsdien zijn de aantallen langzaam hersteld, mede dankzij de enorme populariteit van de Budweiser-campagnes.

Het gewichtsbereik van de percheron is verbluffend: in Frankrijk variëren volwassen exemplaren van 500 tot 1200 kilo, afhankelijk van het type. Dat maakt de percheron niet alleen een van de grootste trekpaarden, maar ook een van de meest variabele. Het lichtere type was ooit een beroemd koetspaard, het zwaardere type een onverwoestbare ploeger.

De oorsprong van het ras ligt in het Huis-dal in Normandië, een gebied dat vroeger bekendstond als Perche. Over de exacte afstamming wordt al eeuwen gedebatteerd. Sommige bronnen wijzen op Moorse cavaleriepaarden die na de Slag bij Poitiers in 732 achterbleven. Anderen zien Arabisch bloed dat kruisvaarders meebrachten uit het Heilige Land. Wat vaststaat is dat er in de achttiende en negentiende eeuw bewust Arabisch bloed werd ingebracht, wat het ras een verfijndere uitstraling gaf dan de meeste andere koudbloeden.

Die mix van kracht en elegantie maakte de percheron waanzinnig populair. In de jaren 1930 maakte het ras zeventig procent uit van alle trekpaarden in de Verenigde Staten, volgens de American Percheron Horse Association. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden percherons vanuit Amerika terugverscheept naar Frankrijk om het leger te helpen. Na de Tweede Wereldoorlog stortten de aantallen in, maar een opleving in de jaren zestig als recreatiepaard redde het ras. Tegenwoordig worden er jaarlijks zo'n 2500 percherons geregistreerd in de VS alleen al.

Het Belgisch trekpaard is misschien niet het allergrootste ras, maar het is wel het meest invloedrijke. Vanuit het Brabantse platteland veroverde dit ras de wereld en drukte een stempel op bijna elk ander trekpaardenras dat je kunt bedenken. De shire, de clydesdale, het Nederlands trekpaard, de Jutlander: allemaal hebben ze Belgisch bloed in de aderen. Rond 1910 werden zo'n 35.000 Belgische trekpaarden geëxporteerd naar de Verenigde Staten, Canada, Rusland, Zweden en een dozijn andere landen.

Alle huidige Belgische trekpaarden stammen af van de bruine hengst Orange I, een feit dat het stamboek van de Société du Cheval de Trait Belge sinds de oprichting in 1886 nauwkeurig heeft bijgehouden. Het ras wordt ook wel Brabander of Vlaams paard genoemd. De bouw is breed, compact en kolossaal gespierd, met een relatief klein hoofd op een korte, zware hals. De benen zijn kort met dicht, zijdezacht behang.

Aan de Belgische kust kun je dit paard nog zien werken in een van de laatste ambachtelijke beroepen: de paardenvissers van Oostduinkerke gebruiken Belgische trekpaarden om met sleepnetten garnalen te vangen in de branding. Die traditie staat sinds 2013 op de Representatieve Lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed van de UNESCO. Een ander beroemd exemplaar was Brooklyn Supreme, een Belgisch trekpaard dat twee meter hoog was en meer dan 1300 kilo woog.

Na de Tweede Wereldoorlog daalden de aantallen van 200.000 in 1950 naar zo'n 6000 in 1980. Sindsdien is er weer groei, en in 2004 waren er ongeveer 12.000 geregistreerde Belgische trekpaarden. In het Pajottenland en de Denderstreek, het historische hartland van de fokkerij, staat in Vollezele zelfs een museum gewijd aan het ras.

Sampson, een shire-ruin uit Bedfordshire, werd in 1846 gemeten op een schofthoogte van 2,19 meter en een gewicht van 1524 kilo. Dat record staat al bijna 180 jaar. Geen enkel paard, van welk ras dan ook, is ooit groter gemeten. Sampson werd later omgedoopt tot Mammoth, en dat is misschien wel de meest toepasselijke naam die ooit aan een paard is gegeven.

De shire ontstond in het midden van de achttiende eeuw uit het Old English Black Horse, een type dat al eeuwen als werkpaard diende. Robert Bakewell uit Leicestershire speelde een sleutelrol door Nederlandse en Vlaamse merries te importeren en in te kruisen. Friese paarden, meegebracht door Nederlandse ingenieurs die de Engelse veengebieden kwamen droogleggen, hadden al eerder invloed gehad. Het resultaat was een reusachtig, goedmoedig werkpaard dat kanalen kon graven, akkers kon ploegen en bierkarren van de brouwerij naar de kroeg kon trekken.

Dat laatste werd een van de meest iconische beelden van de shire. Brouwerijen als Wadworth, Hook Norton en Samuel Smith houden tot op de dag van vandaag span shires aan voor traditionele bierleveringen. In de jaren twintig van de vorige eeuw zouden twee shires een lading van meer dan veertig ton hebben voortgetrokken.

Maar achter die imposante buitenkant schuilt een kwetsbaar verhaal. Op het hoogtepunt van hun populariteit bestonden er meer dan een miljoen shires. In de jaren vijftig en zestig waren het er nog een paar duizend. In 1955 werden er op de jaarlijkse British Spring Show minder dan honderd paarden getoond. De Shire Horse Society, opgericht in 1878 als The English Cart Horse Society, speelde een cruciale rol in het behoud. Tegenwoordig staat het ras als 'at risk' bij de Rare Breeds Survival Trust en als 'critical' bij de Amerikaanse Livestock Conservancy.