12 Grootste Natuurparken Ter Wereld

IJsland heeft er maar drie, nationale parken. Maar Vatnajökull maakt in zijn eentje goed wat het land aan kwantiteit mist. Het park beslaat veertien procent van het totale landoppervlak en ontstond in 2008 door de samenvoeging van twee oudere parken: Skaftafell in het zuidwesten en Jökulsárgljúfur in het noorden.

De naamgever is de Vatnajökull-gletsjer, de grootste ijskap van Europa buiten het noordpoolgebied. Onder dat ijs liggen actieve vulkanen, waaronder Grímsvötn en Bárðarbunga. Die combinatie van vuur en ijs maakt het landschap uniek op wereldniveau. In 2019 erkende UNESCO het park als Werelderfgoed, precies vanwege die geologische dynamiek.

Bezoekers trekken vooral naar de gletsjermeren. Jökulsárlón, waar ijsbergen traag richting de Atlantische Oceaan drijven, is een van de meest gefotografeerde plekken van IJsland. Maar het park biedt ook woeste watervallen zoals Dettifoss, de krachtigste van Europa, en het hoefijzervormige ravijn Ásbyrgi. Wie dieper het binnenland in trekt, bereikt de Askja-vulkaan, een gebied zo buitenaards dat NASA er in de jaren zestig astronauten trainde voor de Apollo-missies.

Het Krugerpark is voor veel mensen synoniem met safari. Het park, vernoemd naar Paul Kruger, president van de Zuid-Afrikaansche Republiek, begon in 1898 als het Sabie Game Reserve. Het doel was simpel: voorkomen dat de grote wilde dieren volledig werden uitgeroeid door ongecontroleerde jacht.

Die vroege bescherming heeft zijn vruchten afgeworpen. Kruger herbergt alle Big Five: leeuw, luipaard, neushoorn, olifant en buffel. Daarnaast leven er meer dan 500 vogelsoorten, 114 reptielensoorten en 49 vissoorten. Het park strekt zich uit over bijna 20.000 vierkante kilometer laaggelegen savanne, doorsneden door rivieren die in het droge seizoen krimpen tot modderige poelen waar dieren zich verzamelen.

Wat Kruger onderscheidt van veel andere grote parken is de toegankelijkheid. Er zijn verharde wegen, restcamps met accommodatie, en je kunt het park op eigen gelegenheid per auto verkennen. Dat maakt het een van de meest bezochte nationale parken van Afrika, met jaarlijks bijna twee miljoen bezoekers. Het park vormt ook de kern van het grotere Great Limpopo Transfrontier Park, dat de grens met Mozambique en Zimbabwe overschrijdt.

Geen wegen. Geen dorpen. Alleen eindeloos regenwoud, doorsneden door modderige rivieren die de enige toegangsroutes vormen. Salonga is het grootste beschermde tropische regenwoud van Afrika en een van de meest ontoegankelijke nationale parken ter wereld. Het ligt midden in het Congo-bekken, halverwege Kinshasa en Kisangani, en is uitsluitend bereikbaar per boot of vliegtuig.

Het park bestaat uit twee blokken, een noordelijk en een zuidelijk deel, gescheiden door een bewoonde corridor van zo'n 45 kilometer breed. Samen vormen ze een gebied groter dan België. Binnen die grenzen leeft een uitzonderlijke verzameling bedreigde soorten. De bonobo, de nauwste verwant van de mens, heeft hier een van zijn laatste bolwerken. Schattingen suggereren dat Salonga tot veertig procent van de wereldpopulatie herbergt.

UNESCO plaatste het park in 1984 op de Werelderfgoedlijst, maar de beschermde status kon niet voorkomen dat decennialange conflicten en stroperij hun tol eisten. Tussen 1999 en 2021 stond Salonga op de lijst van bedreigd werelderfgoed. Sinds WWF en het Congolese natuurbeschermingsinstituut ICCN het park samen beheren, is de situatie verbeterd. De bosoleifantenpopulatie blijft echter een fractie van wat het ooit was.

Chiribiquete draagt de bijnaam 'de maloca van de jaguar' en werd in 2018 uitgeroepen tot UNESCO-Werelderfgoed. Het is het grootste nationale park van Colombia en het grootste beschermde tropisch regenwoud ter wereld. De tepui's, tafelbergen van twee miljard jaar oud zandsteen die boven het bladerdak uitsteken, geven het landschap een haast buitenaards karakter.

Op de rotswanden van zestig grotten en schuilplaatsen zijn meer dan 75.000 rotstekeningen gevonden. De oudste dateren van zo'n 20.000 jaar geleden. Jaguars, dansscènes, jachtpartijen: het is een van de grootste en best bewaarde collecties rotskunst van Zuid-Amerika. De tekeningen worden nog steeds aangevuld door geïsoleerde inheemse volken die in het park leven zonder contact met de buitenwereld.

Tot voor kort was Chiribiquete onbereikbaar door het Colombiaanse gewapende conflict. Ironisch genoeg beschermde die isolatie het park tegen ontbossing en exploitatie. Na het vredesakkoord van 2016 groeide de druk op het omliggende gebied, wat de Colombiaanse overheid ertoe bracht het park in 2018 fors uit te breiden van 28.000 naar 43.000 vierkante kilometer. Bezoekers mogen het park niet betreden. Sinds kort zijn gecontroleerde rondvluchten de enige manier om Chiribiquete te zien.

Groter dan Zwitserland, maar met slechts een handjevol bezoekers per jaar. Wood Buffalo is Canada's grootste nationaal park en een van de meest afgelegen beschermde gebieden van Noord-Amerika. Het strekt zich uit over de grens van Alberta en de Northwest Territories, een gebied van boreale bossen, grasland, moerassen en de Peace-Athabasca Delta, een van de grootste binnendelta's ter wereld.

Het park werd in 1922 opgericht om de laatste kudde bosbizons te beschermen. Die missie is geslaagd, al ging het niet zonder problemen. Tussen 1925 en 1928 transporteerde de overheid bijna 7.000 vlaktebizons naar het park. Die brachten ziektes mee, waaronder rundertuberculose, die de oorspronkelijke populatie infecteerden. Vandaag leeft in Wood Buffalo de grootste vrij rondtrekkende bizonkudde ter wereld.

Het park is ook het enige natuurlijke broedgebied van de bedreigde whooping crane, een kraanvogel die begin twintigste eeuw bijna was uitgestorven. Daarnaast heeft Wood Buffalo een bijzonder nachtelijk talent: in 2013 werd het uitgeroepen tot 's werelds grootste Dark Sky Preserve, een officieel erkend gebied met minimale lichtvervuiling. Het noorderlicht is hier op zijn spectaculairst.

De Namib is naar schatting 55 tot 80 miljoen jaar oud. Dat maakt haar de oudste woestijn op aarde, en Namib-Naukluft het grootste natuurpark van Afrika. Het gebied strekt zich uit over bijna 50.000 vierkante kilometer langs de Atlantische kust van Namibië, van de Swakoprivier in het noorden tot voorbij Lüderitz in het zuiden.

Sossusvlei is het bekendste deel van het park. Hier rijzen oranje zandduinen op tot meer dan 300 meter hoog, tot de hoogste duinen ter wereld. De kleur komt door ijzeroxide dat zich hecht aan de zandkorrels. Hoe ouder de duin, hoe feller het oranje. Deadvlei, een kleibodem bezaaid met de zwarte skeletten van eeuwenoude kameeldoornbomen tegen een achtergrond van roestkleurige duinen, is een van de meest gefotografeerde landschappen van zuidelijk Afrika.

Het oostelijke deel van het park omvat de Naukluftbergen, een ruig gebergte dat onderdak biedt aan Hartmanns bergzebra's en luipaarden. Ondanks de extreme droogte, gemiddeld 106 millimeter regen per jaar, wemelt het park van het leven. Zeemist van de Atlantische Oceaan levert het grootste deel van het vocht. Die mist heeft een heel ecosysteem van kevers, hagedissen en succulenten mogelijk gemaakt die nergens anders ter wereld voorkomen.

Alaska domineert de lijst van grootste nationale parken in de Verenigde Staten. Zeven van de tien grootste liggen in deze staat, maar Wrangell-St. Elias steekt er met kop en schouders bovenuit. Met ruim 53.000 vierkante kilometer is het zes keer groter dan Yellowstone en groter dan Zwitserland. Het is het punt waar vier bergketens samenkomen, met negen van de zestien hoogste pieken van de VS.

Meer dan een kwart van het parkoppervlak is bedekt met gletsjers. De Malaspina-gletsjer alleen al is groter dan de staat Rhode Island. Tegelijkertijd is Wrangell-St. Elias een hotspot van vulkanische activiteit: Mount Wrangell is een actieve schildvulkaan, en het Wrangell Volcanic Field telt duizenden lavastromen. Die combinatie van ijs en vuur doet denken aan IJsland, maar dan op een heel andere schaal.

Ondanks die overweldigende omvang trekt het park jaarlijks slechts zo'n 75.000 bezoekers. Ter vergelijking: Yellowstone ontvangt er ruim vier miljoen. De reden is simpel: Wrangell-St. Elias is grotendeels ongerepte wildernis zonder verharde wegen. Wie het park in wil, moet vliegen, wandelen of varen. Dat maakt het een paradijs voor avonturiers en een van de laatste echte wildernisgebieden van Noord-Amerika.

Het idee klinkt simpel: verwijder de hekken tussen nationale parken in verschillende landen en laat dieren vrij migreren zoals ze eeuwenlang hebben gedaan. In de praktijk vergde het Great Limpopo Transfrontier Park decennia van diplomatiek overleg. Het verdrag werd in 2002 ondertekend door Zuid-Afrika, Mozambique en Zimbabwe.

Het park verenigt het Zuid-Afrikaanse Krugerpark, het Limpopo National Park in Mozambique en het Gonarezhou National Park in Zimbabwe, samen met kleinere beschermde gebieden en verbindingszones. Het resultaat is een beschermd gebied van bijna 100.000 vierkante kilometer laaggelegen savanne, doorsneden door de Lebombobergen. Meer dan 500 vogelsoorten en ruim 147 zoogdiersoorten zijn er geregistreerd, waaronder alle Big Five.

De grensoverschrijdende aanpak heeft tastbare resultaten opgeleverd. Olifanten die voorheen tegen hekken aanliepen, trekken nu vrij tussen de drie landen. Toch blijft het park met uitdagingen kampen. De welvaartsverschillen tussen de drie landen zijn groot, stroperij blijft een probleem, en de Mozambikaanse kant is nog volop in ontwikkeling. Het is een ambitieus experiment in internationale natuurbescherming dat nog lang niet af is.

De naam betekent 'bron van drie rivieren', en die naam is geen overdrijving. In dit park op het Tibetaanse Plateau ontspringen de Yangtze, de Gele Rivier en de Mekong, drie waterwegen die samen meer dan een miljard mensen van zoet water voorzien. Het gebied staat bekend als de 'watertoren van Azië'.

Sanjiangyuan werd in 2021 officieel opgericht als een van China's eerste vijf nationale parken, onderdeel van een ambitieus plan om tegen 2030 een netwerk van beschermde gebieden op te zetten. Het park ligt op een gemiddelde hoogte van meer dan 4.500 meter en omvat alpiene graslanden, gletsjers, wetlands en diepe riviervalleien. Het klimaat is bar: winters zijn ijskoud, zomers kort, en de lucht is ijl.

Toch bloeit hier verrassend veel leven. De sneeuwluipaard, een van de zeldzaamste katachtigen ter wereld, heeft in Sanjiangyuan een belangrijk leefgebied. Schattingen van het Snow Leopard Trust suggereren dat tot zestig procent van alle sneeuwluipaarden in China leeft. Naast de sneeuwluipaard beheersen Tibetaanse antilopen, wilde yaks en kiangs (wilde ezels) de hoogvlakten. De Tibetaanse antilopenpopulatie is gegroeid van minder dan 20.000 naar meer dan 70.000 dieren dankzij beschermingsmaatregelen.

De relatie tussen het park en de lokale bevolking blijft complex. Zo'n 17.000 Tibetaanse herders zijn aangesteld als parkwachters, een poging om natuurbescherming en lokale belangen te verzoenen. Maar de beperkingen op begrazing en het hervestigingsbeleid stuiten op weerstand.

Het Great Barrier Reef is het enige levende organisme dat vanuit de ruimte zichtbaar is, althans, zo luidt de populaire bewering. Helemaal waar is het niet, maar de schaal is wel degelijk buitengewoon. Het rifsysteem strekt zich uit over meer dan 2.300 kilometer langs de noordoostkust van Australië en omvat bijna 3.000 individuele riffen en 900 eilanden.

Het bijbehorende mariene park beschermt een onderwaterwereld van adembenemende diversiteit: meer dan 1.500 vissoorten, 400 soorten koraal, 30 walvissoorten, 6 soorten zeeschildpadden en een aanzienlijke populatie doejongs. Die rijkdom leverde het rif in 1981 een plek op de UNESCO-Werelderfgoedlijst op en de onofficiële titel van een van de zeven natuurwonderen van de wereld.

Maar het rif is in nood. Massale koraalverbleking, veroorzaakt door stijgende watertemperaturen, heeft in 2016, 2017, 2020 en 2022 grote delen van het rif beschadigd. Volgens het Australian Institute of Marine Science verloor het rif bij sommige gebeurtenissen tot vijftig procent van zijn koraal in de zwaarst getroffen zones. Wetenschappers waarschuwen dat bij een opwarming van meer dan 1,5 graad Celsius het rif mogelijk niet meer herstelt. Het is een race tegen de klok voor een van de meest iconische ecosystemen op aarde.

KAZA, zoals het in de wandelgangen heet, is twee keer zo groot als het Verenigd Koninkrijk en strekt zich uit over vijf landen in zuidelijk Afrika. Het is het grootste grensoverschrijdende beschermingsgebied ter wereld en verenigt 36 nationale parken, wildreservaten en beschermde gebieden tot één samenhangend landschap.

Binnen die grenzen liggen enkele van Afrika's meest iconische bestemmingen. De Okavangodelta in Botswana, 's werelds grootste binnendelta, overstroomt elk jaar en trekt enorme concentraties wild aan. De Victoriawatervallen op de grens van Zambia en Zimbabwe behoren tot de breedste watervallen ter wereld. Het Chobe National Park in Botswana herbergt een van de grootste olifantenpopulaties van het continent, naar schatting meer dan 100.000 dieren.

Het doel van KAZA is ambitieus: dieren moeten vrij kunnen migreren over landsgrenzen, terwijl lokale gemeenschappen profiteren van ecotoerisme. Dat vergt een mate van internationale samenwerking die zeldzaam is op het Afrikaanse continent. De vijf deelnemende landen stemmen beleid af rond stroperijbestrijding, wildbeheer en grenscontrole. Het resultaat is een levend laboratorium voor de vraag of natuurbescherming op continentale schaal kan werken.

Het is groter dan Tanzania. Groter dan Nigeria. Groter dan Frankrijk en Duitsland samen. Nationaal Park Noordoost-Groenland is met 972.000 vierkante kilometer het onbetwiste grootste nationaal park ter wereld, volgens het Guinness Book of World Records. Het beslaat bijna de helft van 's werelds grootste eiland en is 77 keer groter dan Yellowstone.

Ruim tachtig procent van het park is bedekt door de Groenlandse ijskap, de op een na grootste ijsmassa op aarde na Antarctica. Langs de kust liggen echter uitgestrekte ijsvrije gebieden met fjorden, toendra en rotsachtige kusten. Hier leven naar schatting 5.000 tot 15.000 muskusossen, zo'n veertig procent van de wereldpopulatie. Daarnaast zijn er ijsberen, poolvossen, walrussen, narwallen en negentig procent van alle Groenlandse wolven.

Permanente bewoners heeft het park niet meer. Rond de meteostation Mestersvig woonden in de jaren tachtig nog veertig mensen, maar ook die zijn vertrokken. De kleine Inuit-nederzetting Ittoqqortoormiit, net buiten de parkgrenzen, is de dichtstbijzijnde bewoonde plek. Jaarlijks bezoeken slechts zo'n 500 toeristen het park, een getal dat lager ligt dan het aantal ijsberen dat er rondloopt.

Het park fungeert ook als wetenschappelijk observatorium. Onderzoekers monitoren hier de gevolgen van klimaatverandering, die in het Arctisch gebied twee tot drie keer sneller verlopen dan het wereldwijde gemiddelde. De Groenlandse ijskap verliest jaarlijks honderden miljarden tonnen ijs, een proces dat de zeespiegel meetbaar doet stijgen.